Franczyza w Polsce. Franchising. Portal wiedzy o systemach sieciowych

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości

z dnia 28 stycznia 1986 r.

w sprawie Pronuptia 161/84
                                 
Sprawa przekazana Trybunałowi w trybie art. 177 Traktatu o utworzeniu EWG przez niemiecki Federalny Sąd Najwyższy (Bundesgerichtshof) w celu wydania rozstrzygnięcia wstępnego w postępowaniu toczącym się przed tym sądem między

Pronuptią de Paris GmbH we Frankfurcie nad Menem i Pronupitią de Paris Irmgarg w Hamburgu.

Dotyczącą wykładni art. 85 Traktatu o utworzeniu EWG i rozporządzenia Komisji nr 67/67/EWG z dnia 22 marca 1967 r. w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do wybranych rodzajów porozumień wyłącznych (Official Journal, English Special Edition 1967, p. 10)

TRYBUNAŁ

(Pominięto skład sądu oraz informacje o wystąpieniach Rzecznika Generalnego i pełnomocników)

Wydaje następujący WYROK:

(Pominięto stan faktyczny i kwestie sporne zawarte w pełnym tekście orzeczenia)

Postanowieniem dnia 15 maja 1984 r., które Trybunał otrzymał w dniu 25 czerwca 1984 r., Federalny Sąd Najwyższy zwrócił się do Trybunału o rozstrzygnięcie wstępne w trybie art.177 Traktatu o utworzeniu EWG kilku wątpliwości dotyczących wykładni art. 85 Traktatu o utworzeniu EWG i rozporządzenia Komisji nr 67/67/ EWG z dnia 22 marca 1967 r. w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do wybranych rodzajów porozumień wyłącznych w celu stwierdzenia, czy przepisy te mają zastosowanie do umów franchisingu.

Wątpliwości te wynikły w trakcie sporu między Pronuptią de Paris GmbH z   Frankfurtu nad Menem (dalej franchisodawca), „spółką- córką” francuskiej spółki o tej samej nazwie i panią Schillgalis prowadzącą w Hamburgu działalność pod nazwą Pronuptia de Paris (dalej franchisobiorca), dotyczącego zobowiązania franchisobiorcy do zapłaty franchisodawcy zaległych opłat od obrotu za lata 1978-1980.

Francuska „spółka-matka” franchisodawcy prowadzi dystrybucję sukien i innych ubiorów ślubnych używając znaku towarowego „Pronuptia de Paris”. W Republice Federalnej Niemiec towary te są sprzedawane przez sklepy prowadzone bezpośrednio przez jej „spółkę-córkę” oraz przez sklepy należące do niezależnych sprzedawców detalicznych, działające na zasadzie umów franchisingu zawartych przez „spółkę-córkę” w imieniu własnym i w imieniu „spółki-matki”

Na podstawie trzech umów zawartych w dniu 24 lutego 1980 r. franchisobiorca otrzymał prawo prowadzenia działalności franchisingowej na trzech odrębnych terenach: w Hamburgu, Oldenburgu i Hanowerze. Treść tych umów jest w praktyce jednobrzmiąca. Zawierają one m.in. następujące postanowienia.

Franczyzodawca:

przyznaje franchisobiorcy na terenie oznaczonym na mapie stanowiącej załącznik do umowy wyłączne prawo używania znaku towarowego „Pronuptia de Paris” w celu prowadzenia sprzedaży towarów i usług i prawo reklamy;

Zobowiązuje się, że na terenie tym nie założy innego sklepu Pronuptii i nie będzie dostarczać towarów lub świadczeń usług osobom trzecim;

Zobowiązuje się do udzielania franchisobiorcy pomocy w zakresie działalności handlowej, reklamy, założenia sklepu i jego wystroju, szkolenia personelu, technik sprzedaży, mody i towarów, zakupów i marketingu oraz ogólnie we wszystkim, co zgodnie z jego doświadczeniem może zwiększyć obrót i opłacalność działalności franchisobiorcy.

Franchisobiorca, który pozostaje jedynym właścicielem swego przedsiębiorstwa i ponosi wszelkie związane z tym ryzyko, jest zobowiązany do:

sprzedawania towarów, posługując się nazwą handlową i znakiem towarowym „Pronuptia de Paris”, jedynie w sklepie określonym w umowie, którego wyposażenie i wystrój powinny być dostosowane głównie do sprzedaży ubiorów ślubnych, zgodnie z instrukcjami franchisodawcy, w sposób podkreślający wizerunek znaki sieci Pronuptia i który to sklep nie może być przeniesiony ani zmodyfikowany bez zgody franchisodawcy;

nabywania od franchisodawcy 80% sukien i artykułów ślubnych, jak również określonej proporcjonalnie przez samego franchisobiorcę ilości sukien wizytowych i wieczorowych oraz do zaopatrzenia się w pozostałe towary jedynie u dostawców zatwierdzonych przez franchisodawcę;

wniesienia na rzecz franchisodawcy w zamian za przyznanie korzyści jednorazowej opłaty wstępnej za teren określony w umowie w wysokości 15.000 DM, a w okresie trwania umowy do wnoszenia opłat w wysokości 10% całkowitej wartości sprzedaży produktów Prunuptii i innych towarów, w tym sukien wieczorowych nabywanych od innych dostawców niż Pronuptia;

uwzględnienia cen proponowanych przez franchisobiorcę jako zalecanych cen sprzedaży detalicznej, bez ograniczania własnej swobody ustalania cen;

prowadzenia reklamy na terenie określonym w umowie tylko za zgodą franczyzodawcy i dostosowywania jej zawsze do międzynarodowej i krajowej reklamy franchisodawcy, do jak najsumienniejszego rozprowadzenia katalogów i innych materiałów reklamowych dostarczanych przez franchisodawcę i - generalnie - do stosowania metod handlowych udostępnionych przez franchisodawcę;

przyjęcia za główny cel sprzedaży ubiorów ślubnych;

powstrzymania się, w okresie obowiązywania umowy i w ciągu roku po ustaniu stosunku umownego, od konkurowania w jakikolwiek sposób za sklepami Pronuptii, a zwłaszcza od podejmowania działalności o identycznym lub podobnym charakterze, jak prowadzona na podstawie tej umowy lub uczestniczenia bezpośrednio albo pośrednio w takiej działalności na terenie Republiki Federalnej Niemiec, w Berlinie Zachodnim albo na innym obszarze, gdzie Pronuptia jest już w jakiś sposób reprezentowana;

nieprzenoszenia na osoby trzecie praw i zobowiązań wynikających z umowy ani praw do swego przedsiębiorstwa bez uprzedniej zgody franchisodawcy, przy czym zrozumiałe jest, że franchisodawca nie odmówi zgody, jeśli przeniesienie następuje z przyczyn zdrowotnych i jeśli nowy partner umowy wykaże, że jest wypłacalny i że nie jest w żadnym wypadku konkurentem franchisodawcy.

Sąd I instancji wydał wyrok zasądzający od franchisobiorcy kwotę 158.502 DM z tytułu zaległych opłat od obrotu za lata 1978-1980. Franchisobiorca zaskarżył wyrok do Sądu Narodowego (Oberlandesgericht) we Frankfurcie nad Menem twierdząc, w celu uniknięcia zapłaty zaległości, że umowy naruszają art. 85 ust. 1 Traktatu o utworzeniu EWG i nie podlegają wyłączeniu grupowemu przyznanemu wybranym rodzajom porozumień wyłącznych w rozporządzeniu Komisji nr 67/67. W wyroku z dnia 2 grudnia 1982 r. Sąd Narodowy uznał argumentacje franchisobiorcy. Orzekł, że wzajemne obowiązki wyłączności stanowią ograniczenia konkurencji we wspólnym rynku, jako że franchisodawca nie może zaopatrywać żadnego innego sprzedawcy na terenie objętym umową, a franchisobiorca może nabywać i odsprzedawać inne towary z innych Państw Członkowskich tylko w ograniczonym zakresie. Jako nie korzystające z wyłączenia na mocy art. 85 ust.3 umowy te powinny, zdaniem sadu, być traktowane jako nieważne na podstawie art. 85 ust. 2. W kwestii wyłączenia Sąd Narodowy uznał, iż nie jest obowiązany rozstrzygać, czy umowy franchisingu są, co do zasady wyłączone z zakresu zastosowania rozporządzenia Komisji nr 67/67. Zdaniem Sądu umowy te zawierają w każdym razie zobowiązania znacznie wykraczające poza opisane w art. 1 rozporządzenia i stwarzają ograniczenia konkurencji nie objęte art.2

Franchisodawca zaskarżył wyrok do Federalnego sądu Najwyższego (Bundesgerichtshof), domagając się utrzymania w mocy wyroku I instancji. Federalny Sąd Najwyższy uznał, że rozstrzygnięcie odwołania zależy od wykładni prawa Wspólnoty. W związku z tym zwrócił się do Trybunału o rozstrzygniecie wstępne następujących wątpliwości:

„1) Czy art. 85 ust. 1 Trybunału o utworzeniu EWG ma zastosowanie do umów franchisingu takich jak umowy między stronami sporu, mających na celu utworzenie specjalnego systemu dystrybucji, w ramach, którego franchisodawca dostarcza franchisobiorcy prócz towarów pewne nazwy handlowe, znaki towarowe, materiały handlowe i usługi?

2) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze: Czy do umów tych stosuje  się rozporządzenie Komisji nr 67/67/EWG z dnia 22 marca 1967 r. w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do wybranych rodzajów porozumień wyłącznych (wyłączenie grupowe)?

3) W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie drugie:

Czy rozporządzenie nr.67/67 ma zastosowanie również w sytuacji, gdy kilka niezależnych w sensie prawnym przedsiębiorstw jest powiązanych stosunkami handlowymi i tworzy jeden podmiot gospodarczy występujący jako strona umowy?

Czy rozporządzenie nr.67/67, w szczególności art. 2 (2)( c) ma zastosowanie do zobowiązania franchisobiorcy do prowadzenia reklamy wyłącznie po uprzednim wyrażeniu zgody przez franchisodawcę i w sposób zgodny z jego reklamą, przy wykorzystaniu materiałów reklamowych przez niego dostarczonych i – generalnie- do obowiązków stosowania takich samych metod działania? Czy ma w związku z tym znaczenie, ze materiały reklamowe franchisodawcy zawierają propozycje cen nie mające charakteru wiążącego?

Czy rozporządzenie nr.67/67, a w szczególności artykuły 1 (1)(b), 2(1)(a), 2(b), ma zastosowanie do zobowiązania franchisobiorcy do prowadzenia sprzedaży towarów objętych umową wyłącznie albo przynajmniej w przeważającej części w określonym lokalu, specjalnie przygotowanych do tego celu?

Czy rozporządzenie nr 67/67, a w szczególności art.1 (1)(b), wobec faktu, że franchisobiorca zobligowany jest do zaopatrywania się głównie u franchisodawcy, ma zastosowanie do zobowiązania franchisobiorcy dokonywania zakupu pozostałych towarów objętych umową wyłącznie u dostawców zatwierdzonych przez franchisodawcę?

Czy rozporządzenie nr 67/67 dopuszcza zobowiązanie franchisodawcy do udzielenia franchisobiorcy pomocy handlowej, reklamowej i fachowej?”

Pytanie pierwsze

Pronuptia de Paris GmbH z Frankfurtu nad Menem, franchisodawca, twierdzi, że system umów franchisingu pozwala połączyć zalety formy dystrybucji prezentującej się jednolicie na zewnątrz (tak jak system oddziałów) z dystrybucją dóbr za pośrednictwem niezależnych sprzedawców detalicznych, którzy samodzielnie ponoszą ryzyko związane ze sprzedażą. System składa się z sieci umów pionowych, mających na celu zapewnienie jednolitej prezentacji na zewnątrz i wzmacnia zdolności konkurencyjne franchisodawcy w układzie poziomym, tzn. wobec innych form dystrybucji. System umożliwia przedsiębiorstwu, które w innym wypadku nie miałoby koniecznych środków finansowych do utworzenia sieci dystrybucyjnej wykraczającej poza granice regionu, zorganizować sieć, w której mogą uczestniczyć w charakterze franchisobiorców małe przedsiębiorstwa, zachowujące przy tym swą niezależność. Z uwagi na te korzyści art. 85 ust.1 nie ma zastosowania, jeśli umowy franchisingu nie zawierają ograniczeń swobody stron umowy wykraczających poza te, które wynikają z charakteru systemu franchisingu. Obowiązki wyłącznej dostawy i zaopatrzenia, o ile mają na celu zagwarantowanie jednakowego doboru towarów, jednolita reklama i urządzenie sklepu, jak również zakaz sprzedaży dóbr dostarczanych w ramach umowy w innych sklepach, wynikają z natury umowy franchisingu i nie podlegają art. 85 ust.1

Pani Schillgalis, franchisobiorca, wnosi o udzielenie na pytanie pierwsze odpowiedzi twierdzącej. Najbardziej charakterystyczną cechą spornych umów jest ochrona terytorialna udzielana franchisobiorcy. Umowy te nie mogą być porównywane z umowami agencji, gdyż franchisobiorcy, inaczej niż agenci, działają we własnym imieniu i na własny rachunek i ponoszą całe ryzyko handlowe. Rozważany system umów franchisingu stwarza możliwości znacznego ograniczenia konkurencji, zważywszy, że Pronuptia jest, jak sama stwierdza, światowym liderem wśród francuskich dostawców sukien i akcesoriów ślubnych.

Rząd francuski zajmuje stanowisko, że art. 85 ust. 1 może być stosowany do umów franchisingu mających na celu dystrybucję towarów, ale z uwagi na pozytywne aspekty tych umów przepis ten nie zawsze musi zostać do nich zastosowany.

Komisja podkreśla, że zakres zastosowania art.85 ust.1 nie jest ograniczony do określonych typów umów i stąd wnioskuje, że w określonych okolicznościach art. 85 ust. 1 ma zastosowanie także do umów o udostępnienie zarejestrowanych lub nie zarejestrowanych nazw handlowych i znaków towarowych oraz umów o świadczenie usług i dostawę towarów.

Należy przede wszystkim zauważyć, że umowy franchisingu, których zgodność z prawem nie była dotąd poddana ocenie Trybunału, mają różnorodny charakter. Z ustaleń Trybunału wynika, że należy rozróżnić kilka rodzajów umów franchisingu, a mianowicie (i) franchising usługowy, w ramach, którego franchisobiorca oferuje usługi posługując się nazwą handlową lub symbolem a czasem znakiem towarowym franchisodawcy zgodnie z jego instrukcjami, (ii) franchising przemysłowy, w ramach, którego franchisobiorca produkuje towary zgodnie z instrukcjami franchisodawcy i sprzedaje je posługując się jego znakiem towarowym i (iii) franchising dystrybucyjny, w ramach, którego franchisobiorca po prostu sprzedaje pewne towary w sklepie noszącym nazwę handlową i symbol franchisodawcy. Niniejszy wyrok Trybunału odnosi się tylko do trzeciego typu umowy, którego wyraźnie dotyczą pytania sformułowane przez niemiecki Sąd Narodowy.

Zgodność umów franchisingu dystrybucyjnego z art. 85 ust 1 nie może być oceniana in abstracto, lecz zależy od zawartych w tych umowach postanowień. Aby uczynić odpowiedź jak najbardziej przydatną dla Federalnego Sądu Najwyższego. Trybunał ustosunkuje się do umów o treści opisanej powyżej.

W tego rodzaju systemie franchisingu dystrybucyjnego przedsiębiorstwo, które działa jako dystrybutor na określonym rynku i które dzięki temu rozwinęło pewne metody działania, przyznaje odpłatnie niezależnym przedsiębiorcą prawo prowadzenia działalności na innych rynkach przy wykorzystaniu jego nazwy handlowej i metod działania, które przyniosły sukces. Jest to nie tyle metoda dystrybucji, co raczej sposób czerpania przez przedsiębiorstwo finansowych korzyści ze swego doświadczenia bez inwestowania własnego kapitału. Poza tym system ten udostępnia handlowcom nie mającym potrzebnego doświadczenia metody, których nie mogliby osiągnąć bez znacznego wysiłku i pozwala im korzystać z renomy nazwy handlowej franchisodawcy. Umowy franchisingu dystrybucyjnego różnią się pod tym względem od umów z dealerami lub umów włączających zatwierdzonych sprzedawców detalicznych w system dystrybucji selektywnej, które to umowy nie zakładają posługiwania się jedną nazwą handlową, stosowania jednakowych metod działalności gospodarczej ani odpłatności za przyznane korzyści. System ten, pozwalający franchisodawcy czerpać korzyści ze swego sukcesu, sam w sobie nie szkodzi konkurencji. Aby mógł on funkcjonować, muszą zostać spełnione dwa warunki.

Po pierwsze, franchisodawca musi mieć możliwość udostępnienia swojego know-how franchisobiorcom i udzielenia im pomocy niezbędnej do zastosowania jego metod bez ryzyka, że know-how i pomoc mogą, nawet pośrednio zostać wykorzystane przez konkurentów. W rezultacie, postanowienia, które mają zasadnicze znaczenie dla uniknięcia tego ryzyka, nie stanowią ograniczeń konkurencji w rozumieniu art. 58 ust.1. Dotyczy to także postanowienia zakazującego franchisobiorcy otwarcia, w czasie obowiązywania umowy i w ciągu rozsądnego okresu po jej wygaśnięciu, sklepu o takim samym lub podobnym charakterze na terenie, na którym mógłby on konkurować z członkiem sieci. To samo dotyczy zobowiązania franchisobiorcy do nie przekazywania swego sklepu innej osobie bez uprzedniej zgody franchisodawcy; postanowienie to ma na celu uniemożliwienie konkurentom pośredniego czerpania korzyści z know-how i udzielanej pomocy.

Po drugie, franchisodawca musi być zdolny do podjęcia działań niezbędnych do utrzymania jednorodności i renomy sieci posługującej się jego nazwą lub symbolem. W rezultacie, postanowienia, które określają środki konieczne w tym celu kontroli nie stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art.85 ust.1.

To samo dotyczy zobowiązania franchisobiorcy do stosowania metod gospodarczych wypracowanych przez franchisodawcę i korzystania z udostępnionego know-how.

Odnosi się to także do zobowiązania franchisobiorcy do sprzedaży towarów objętych umową tylko w lokalu odpowiadającym pod względem wyposażenia i wystroju instrukcjom franchisodawcy, co ma na celu zapewnienie jednakowej prezentacji i zgodności z pewnymi wymaganiami. Te same wymagania dotyczą usytuowania sklepu, którego wybór może także wpływać na renomę sieci. Jest, więc zrozumiałe, że franchisodawca nie może przenieść swojego sklepu bez zgody franchisodawcy.

Zakaz przeniesienia przez franchisodawcę praw i zobowiązań wynikających z umowy bez zgody franchisodawcy chroni przysługujące franchisodawcy prawo swobodnego wyboru franchisobiorców, gdyż od ich kwalifikacji do prowadzenia działalności gospodarczej zależy stworzenie i utrzymanie renomy sieci.

Dzięki kontrolowaniu przez franchisodawcę doboru towarów oferowanych przez franchisobiorcę, klienci mogą otrzymać dobra tej samej jakości u każdego franchisobiorcy. W pewnych wypadkach np., dystrybucji artykułów mody, określenie obiektywnych kryteriów jakości może okazać się nie możliwe. Z powodu dużej liczby franchisobiorców sprawdzenie, czy kryteria te są przestrzegane, może także być nazbyt kosztowne. W tych okolicznościach postępowanie stawiające franchisobiorcy wymagania sprzedawania tylko towarów dostarczanych przez franchisodawcę lub przez wybranych przez niego dostawców może być uznane za konieczne dla ochrony renomy sieci. Takie postanowienie nie może jednak ograniczać możliwości franchisobiorcy zaopatrywania się w te same towary u innych franchisobiorców.

I wreszcie, ponieważ reklama pozwala ustalić wizerunek nazwy handlowej lub symbolu sieci w oczach klientów, postanowienie, które zobowiązuje franchisobiorcę do uzyskania zgody franchisodawcy na wszelką reklamę, ma także zasadnicze znaczenie dla utrzymania jednorodności sieci, o ile dotyczy ono tylko charakteru reklamy.

Z drugiej strony należy podkreślić, że niektóre postanowienia, nie będąc koniecznymi do ochrony udostępnionego know-how lub utrzymania jednorodności i renomy sieci, ograniczają konkurencję między uczestnikami sieci. Odnosi się to do postanowień, które dotyczą podziału rynków między franchisodawcę a franchisibiorców albo między franchisobiorców lub ograniczają wzajemną konkurencję cenową franchisobiorców.

Z tego względu uwaga Sądu Narodowego powinna skupić się na postanowieniu, które zobowiązuje franchisobiorcę do sprzedaży towarów objętych umową jedynie w określonym w niej lokalu. Postanowienie to zakazuje franchisobiorcy otwarcia drugiego sklepu. Praktyczny skutek tego postanowienia staje się jasny po zestawieniu go z zobowiązaniem franchisodawcy do zapewnienia franchizobiorcy wyłącznego prawa używania jego nazwy handlowej lub symbolu na określonym terenie. Aby uczynić zadość temu zobowiązaniu, franchisodawca musi nie tylko powstrzymać się od działania na tym terenie, ale także wymóc na każdym franchisobiorcy, aby nie otworzył drugiego sklepu poza swym terenem. Połączenie postanowień tego rodzaju powoduje podział rynków między franchisodawcę i franchisobiorców albo między franchisobiorców i w efekcie ogranicza konkurencję wewnątrz sieci. Jak to wynika z wyroku z dnia 13 lipca 1966 r. (Joined Cases 56 i 5864 Consten and Grundig v Commision [1966] ECR 299), restrykcja tego rodzaju stanowi ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 85 ust.1, jeśli dotyczy nazwy handlowej lub symbolu, który jest dobrze znany. Jest oczywiście możliwe, że przyszły franchisobiorca nie podjąłby ryzyka przystąpienia do sieci, zainwestowania swoich pieniędzy, wniesienia stosunkowo wysokiej opłaty wstępnej i zobowiązania się do znacznej opłaty rocznej, jeśli nie mógłby liczyć, że dzięki pewnej ochronie przed konkurencją ze strony franchisodawcy i innych franchisobiorców jego działalność będzie ponosić zyski. Uwaga ta ma jednak znaczenie tylko dla oceny umowy w świetle warunków określonych w art. 85 ust.3.

Mimo że postanowienia umniejszające swobodę franchisobiorcy odnośnie ustalenia cen ograniczają konkurencję, nie dotyczy to przypadku, gdy franchisodawca dostarcza franchisobiorcom jedynie wytyczne cenowe, o ile między franchisodawcą a franchisobiorcami albo między franchisobiorcami nie występuje uzgodniona praktyka faktycznego stosowania tych cen. Sąd Narodowy powinien ustalić, czy w praktyce zachodzi taki przypadek.

I wreszcie należy dodać, że umowy franchisingu dystrybucyjnego, które zawierają postanowienia dotyczące podziału rynków między franchisodawcą a franchisobiorcą albo między franchisobiorcami, mogą w każdym wypadku mieć wpływ na handel między Państwami Członkowskimi, nawet, jeśli są zawarte między przedsiębiorstwami z jednego Państwa Członkowskiego, ponieważ uniemożliwiają franchisobiorcom prowadzenie działalności w innym Państwie Członkowskim.

Biorąc powyższe pod uwagę, odpowiedź na pierwsze pytanie powinna być następująca:

Zgodność umów franchisingu dystrybucyjnego z art.85. ust.1 zależy od zawartych w nich postanowień i warunków gospodarczych.

Postanowienia, które są bezwzględnie konieczne do zapewnienia, aby know-how i udzielana przez franchisodawcę pomoc nie zostały wykorzystane przez konkurentów, nie stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1

Postanowienia, które ustanawiają kontrolę bezwzględnie konieczną do utrzymania jednorodności i renomy sieci utożsamiają ze wspólną nazwą lub symbolem, nie stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust.1

Postanowienia, które dotyczą podziału rynku między franchisodawcę a franchisobiorców albo między frabchisobiorców, Stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1.

Okoliczność, że franchisodawca zaleca ceny franchisobiorcy, nie stanowi ograniczenia konkurencji, o ile między franchisodawcą i franchisobiorcą albo między franchisobiorcami nie występuje uzgodniona praktyka faktycznego stosowania tych cen.

Umowy franchisingu dystrybucyjnego, które zawierają postanowienia o podziale rynków między franchisodawcę i franchisobiorców albo między franchisobiorców, mogą mieć wpływ na handel między Państwami Członkowskimi.

Pytanie drugie

Pytanie drugie, które zostało postanowione tylko na wypadek, gdyby na pytanie pierwsze udzielono odpowiedzi twierdzącej, ma na celu ustalenie, czy rozporządzenie Komisji nr. 67/67 z dnia 22 marca 1967 r. w sprawie zastosowania art. 85 ust. 3 Traktatu do wybranych rodzajów porozumień wyłącznych ma zastosowanie do umów franchisingu dystrybucyjnego. Mając na względzie wcześniejsze uwagi dotyczące postanowień o podziale rynków między franchisodawcę i franchisobiorców albo między frabchisobiorców, pytanie to jest do pewnego stopnia uzasadnione i z tej przyczyny musi zostać rozważone.

Pronuptia de Paris, franchisodawca, wnosi o udzielenie przez Trybunał na pytanie drugie odpowiedzi twierdzącej. Rozporządzenie nr 67/67 ma, jej zdaniem, zastosowanie do umowy wyłącznej dostawy i zakupu nawet, jeśli umowy takie przyznają także licencję na używanie znaków towarowych lub innych oznaczeń przedsiębiorstwa. W umowie franchisingu zobowiązania do wyłącznej dostawy i zakupu stanowią swego rodzaju korzyści wymienione w akapicie 6 preambuły rozporządzenia nr 67/67. Postanowienia inne niż wymienione w art. 2 rozporządzenia nr 67/67 nie stanowią przeszkody do wyłączenia, o ile nie ograniczają konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1.

Pani Schillgalis, franchisobiorca, twierdzi, że rozporządzenie nr 67/67 nie ma zastosowania do umów franchisingu. Po pierwsze, rozporządzenie zostało wydane na podstawie ówczesnych doświadczeń Komisji, które obejmowały tylko dystrybucję wyłączną i zakup wyłączny. Po drugie, franchisodawca ma o wiele większą władzę nad franchisobiorcą niż dostawca nad swymi dystrybutorami. Po trzecie, ograniczenie konkurencji wynikające z charakteru umów franchisingu ma także skutek poziomy, gdyż franchisodawca ma zazwyczaj „spółki-córki” prowadzące działalność na tym samym poziomie dystrybucji, co franchisobiorcy.

Rząd francuski stwierdza tylko, że rozporządzenie nr 67/67 wydaje się nie mieć zastosowania do tego rodzaju umów.

Komisja przyznaje w pierwszej kolejności, że nie ma jeszcze dostatecznego doświadczenia, aby móc sformułować należytą definicję umów franchisingu. Dodaje, że rozporządzenie nr 67/67 nie ma na celu przyznania wyłączenia ograniczeniom konkurencji zawartych w umowach licencji na używanie nazwy handlowej, symboli lub znaku towarowego; przyznanie takiej licencji wraz z dostarczeniem know-how i pomocy handlowej stanowi, zdaniem Komisji, zasadniczą cechę umów franchisingu. Jeśli jednak tego rodzaju umowy licencyjne zawierają porozumienia dotyczące dostawy dóbr przeznaczonych do sprzedaży detalicznej i jeśli te umowy dostawy może mieć zastosowanie do umów dostawy, o ile spełnione byłyby warunki przewidziane w rozporządzeniu. Dystrybutorowi wyłącznemu nie mogą być narzucone ograniczenia konkurencji inne niż przewidziane w art. 1(1) i w art. 2 (1) rozporządzenia. W umowach franchisingu będących przedmiotem postępowania przed Federalnym Sądem Najwyższym postanowienie dotyczące miejsca prowadzenia działalności stwarza tak ścisły związek między elementami sprzedaży wyłącznej przez dealerów i elementami licencji, że stanowią one niepodzielną całość. Wyłącznie grupowe nie ma więc w tej sytuacji, zdaniem Komisji, zastosowania, nawet do zawartych w umowie elementów sprzedaży wyłącznej przez dealerów.

W związku z tym należy wziąć pod uwagę kilka kwestii dotyczących rozporządzenia nr 67/67. Po pierwsze, rodzaj umów objętych wyłączeniem grupowym jest definiowany w nawiązaniu do obowiązków dostawcy i zakupu, które mogą, ale nie muszą być wzajemne, a nie w nawiązaniu do takich elementów jak używanie jednej nazwy handlowej lub symbolu, stosowanie jednakowych metod działalności gospodarczej i odpłatności za korzyści przyznane w ramach umowy franchisingu dystrybucyjnego. Po drugie w treści art. 2 wymienione są wyraźne tylko umowy dystrybucji wyłącznej, które, jak już wskazano, różnią się od umów franchisingu dystrybucyjnego. Po trzecie, artykuł ten wymienia ograniczenia i zobowiązania, które mogą być nałożone na dystrybutora wyłącznego, ale nie wspomina o tych, które mogą być narzucone drugiej stronie umowy, podczas gdy w przypadku umowy franchisingu dystrybucyjnego zobowiązania podjęte przez franchisodawcę, w szczególności zobowiązania do dostarczania franchisobiorcy know-how i udzielania pomocy, mają szczególne znaczenie. Po czwarte, lista zobowiązań, jakie mogą być nałożone na dystrybutora zgodnie z art. 2(2), nie obejmuje zobowiązań do wnoszenia opłat ani zobowiązań wynikających z postanowień dotyczących kontroli bezwzględnie koniecznej do utrzymania jednorodności i renomy sieci.

W konkluzji należy więc stwierdzić, że rozporządzenie nr 67/67 nie ma zastosowania do umów franchisingu dystrybucyjnego będących przedmiotem niniejszego postanowienia.

Pytanie trzecie

35. Z uwagi na treść odpowiedzi udzielonej na pytanie drugie postanowione przez Sąd   Narodowy, udzielanie odpowiedzi na pytanie trzecie jest bezprzedmiotowe.

Z tych powodów

TRYBUNAŁ

W odpowiedzi na pytania przedłożone przez Federalne Sąd Najwyższy postanowieniem z dnia 15 maja 1984 r. Orzeka, co następujące:

1. Zgodność umów franchisingu dystrybucyjnego z art. 85 ust.1 zależy od zawartych w nich postanowień i warunków gospodarczych.

Postanowienia, które są bezwzględnie konieczne do zapewnienia, aby know-how i udzielana przez franchisodawcę pomoc nie zostały wykorzystane przez konkurentów, nie stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1.

Postanowienia, które ustanawiają kontrolę bezwzględnie konieczną do utrzymania jednorodności i renomy sieci utożsamianej ze wspólną nazwą lub symbolem, nie stanowią ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1.

Postanowienia, które dotyczą podziału rynków między franchisodawcę i franchisobiorców albo między franchisobiorców, stanowią ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1.

Okoliczność, że franchisodawca zaleca ceny franchisobiorcy, nie stanowi ograniczenia konkurencji, o ile między franchisodawcą i franchisobiorcami albo między samymi franchisobiorcami nie występuje uzgodniona praktyka faktycznego stosowania tych cen.

Umowy, franchisingu dystrybucyjnego, które zawierają postanowienia o podziale rynków między franchisodawcę i franchisobiorców albo między franchisobiorców, mogą mieć wpływ na handel między Państwami Członkowskimi.

2. Rozporządzenie nr. 6767EWG nie ma zastosowania do umów franchisingu dystrybucyjnego będących przedmiotem niniejszego postępowania.

Opracowanie:



Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych
ul. Korfantego 58, 01-496 Warszawa, tel: 0 22 861 53 41
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. www.arss.com.pl

                                                             Decyzja Komisji

                                                       z dnia 14 listopada 1988 r.

                                w sprawie zastosowania artykułu 85 Traktatu EWG


                                                   (IV/32.358 - ServiceMaster)

                                                             (88/604/EWG)

                                                 (Official Journal 1988, L332)



KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH

Biorąc pod uwagę Traktat o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Gospo­darczej,

Biorąc pod uwagą rozporządzenie Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierw­sze rozporządzenie wykonawcze do art. 85 i 86 Traktatu (OJ No 13, 21.2.1962, p. 204/62) ostatnio znowelizowanego na mocy Układu o Przy­stąpieniu Hiszpanii i Portugalii, a w szczególności artykuły 4, 6 i 8,

Biorąc pod uwagę wniosek o wydanie atestu negatywnego i zgłoszenie zło­żone w dniu 3 czerwca 1987 r. przez ServiceMaster Limited, (Anglia) do­tyczące standardowej umowy franchisingu w zakresie świadczenia usług porządkowych związanych z gospodarstwem domowym, na terenie Wspól­noty,

Biorąc pod uwagę zasadniczą treść wniosku i zgłoszenia opublikowanego
(OJ No C 218, 20.8.1988, p. 3) stosownie do art. 19 ust. 3 rozporządze­nia nr 17, -

Po konsultacji z Komitetem Doradczym ds. Praktyk Restrykcyjnych i Pozycji Dominującej,

Zważywszy, co następuje:

                                                 I. Stan faktyczny

(1) ServiceMaster zgłosił standardową umowę franchisingu usługowego do wykorzystywania we wszystkich Państwach Członkowskich EWG. Umo­wa dotyczy świadczenia usług porządkowych związanych z gospodarstwem domowym zarówno na rzecz klientów indywidualnych jak i handlowych. ServiceMaster złożył wniosek o wydanie atestu negatywnego lub alterna­tywnie decyzji o wyłączeniu na podstawie art. 85 ust. 3 Traktatu.

(2) W następstwie uwag poczynionych przez Komisję, ServiceMaster zgo­dził się dokonać w zgłoszonej umowie pewnych zmian. Zmieniona umo­wa została przesłana Komisji dnia 10 maja 1988 r.

(3) Nawiązuje się do informacji opublikowanej stosownie do art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 17 (i zgłoszonej jako aneks do niniejszej decyzji), dla szerszego opisu systemu franchisingowego ServiceMaster i jego odpowie­dnich postanowień, które są wspomniane lub omawiane tutaj tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla wywodów Komisji. Fakty zawarte w informacji opublikowanej stosownie do art. 19 ust. 3 stanowią część niniejszej decy­zji.

(4) Komisja nie otrzymała w następstwie publikacji informacji żadnych uwag od zainteresowanych osób trzecich.

                                               II. Stan prawny

                                            A. Artykuł 85 ust. 1

(5) Sieć franchisingowa założona przez ServiceMastcr, oparta na zgłoszo­nej standardowej umowie franchisingu, jest siecią franchisingu usługowe­go; polega on na świadczeniu usług porządkowych związanych z gospo­darstwem domowym zarówno na rzecz klientów indywidualnych, jak i handlowych, zgodnie z instrukcjami ServiceMaster i dodatkowo na dostar­czaniu produktów bezpośrednio związanych ze świadczonymi usługami Fran­chising ServiceMaster zawiera jednolity system prezentacji usług objętych umową, oparty na używaniu wspólnej nazwy, istotnego pakietu technicz­nego, handlowego i administracyjnego know-how dotyczącego świadczenia usług i na stałej pomocy ze strony ServiceMaster. Franchisobiorcy są właścicielami swych przedsiębiorstw, prowadzą je na własny rachunek i na własne ryzyko. W zamian za korzystanie z franchisingu ServiceMaster i jego praw własności intelektualnej związanych ze znakami towarowymi i prawami autorskimi franchisobiorcy muszą płacić składki finansowe i są zobowiązani do przestrzegania standardów jednolitości i jakości systemu ServiceMaster.

(6) Komisja stwierdza, że pomijając specyficzne cechy, franchising usłu­gowy jest bardzo podobny do franchisingu dystrybucyjnego i w związku z tym może być w zasadzie traktowany w ten sam sposób jak franchising dystrybucyjny już wyłączony przez Komisję (Zob. decyzje Komisji 87/407/EWG Computerland (OJ No L 222, 10.8.1987, p. 12); 87/14/EWG Yves Rocher (OJ No L 8, 10.1.187, p. 49); 87/17/EWG Pronuptia (OJ No L 13, 15.1.187, p. 39). To wstępne założenie wynika z faktu, że reguły konkurencji EWG dotyczą w tym samym stopniu zarówno dóbr, jak i usług. Nie stwarza to przeszkód, aby Komisja brała pod uwagę w indywidualnych przypadkach cechy specyficzne odnoszące się do świadczonych usług.

W szczególności, know-how jest często ważniejsze w usługach niż w sprze­daży dóbr, ponieważ każda usługa wymaga wykonania określonej pracy i tworzy bezpośrednie osobiste kontakty pomiędzy usługodawcą i klientem. Dlatego też ochrona know-how franchisodawcy i jego renoma mogą być nawet sprawą bardziej zasadniczą w przypadku franchisingu usługowego niż dystrybucyjnego, gdzie same dobra reklamują działalność przez to, że posiadają znak towarowy producenta lub dystrybutora. Ponadto pewne usługi, jak np. usługi ServiceMaster, są wykonywane w lokalach klientów, podczas gdy dobra są zazwyczaj sprzedawane w punktach sprzedaży deta­licznej. Usługi tego typu czynią więź pomiędzy usługodawcą i jego klien­tem jeszcze silniejszą.

Postanowienia nie wchodzące w zakres zastosowania art. 85 ust. 1

Następujące postanowienia umowy franchisingu ServiceMaster nie wchodzące w zakres zastosowania art. 85 ust. 1.

(a) Postanowienia mające na celu ochronę know-how i innej pomocy udzielonej przez franchisodawcą przed wykorzystaniem przez konkurentów

(7) Zobowiązanie franchisobiorcy do zachowania w tajemnicy przed i po wygaśnięciu umowy wszystkich informacji i know-how oraz do nałożenia takiego zobowiązania na swoich pracowników. Handlowa wartość know-how zależy od utrzymania jej w tajemnicy. Zobowiązanie do nieujawniania know-how jest warunkiem koniecznym utrzymania tej wartości i umożliwia ServiceMaster przekazywanie go następnym potencjalnym franchisobiorcom,

(8) Zobowiązanie franchisobiorcy do używania know-how i licencjonowa­nych praw własności intelektualnej wyłącznie w celu wykorzystania fran­chisingu ServiceMaster. To ograniczenie możliwości wykorzystania know-how jest konieczne do zabezpieczenia

know-how franchisodawcy, ponieważ może być ono użyte w konkurencyjnej działalności usługowej prowadzo­nej przez franchisobiorcę lub innych konkurentów.

(9) Zobowiązanie franchisobiorcy do zaprzestania po wygaśnięciu umowy używania

know-how  ServiceMaster, chyba że know-how jako całość sta­ło się powszechnie dostępne z powodu innego niż niedotrzymanie zobo­wiązania. To ograniczenie możliwości używania know-how po wygaśnię­ciu umowy ma zasadnicze znaczenie dla ochrony praw franchisodawcy. Tak długo, jak know-how nie jest powszechnie dostępne, franchisodawca ma prawo ograniczenia jego przekazywania w czasie, w tym przypadku na czas trwania umowy franchisingu.. Jeżeli franchisodawca utraci wyłączne prawo korzystania z know-how po wygaśnięciu umowy, franchisingu, nie może powstrzymać konkurentów przed korzystaniem z jego know-how.

(10) Zobowiązanie franchisobiorcy do nieangażowania się podczas trwa­nia umowy w działalność konkurencyjną, z wyjątkiem nabycia nie więcej jak 5% udziałów w kapitale spółki notowanej na giełdzie. To zobowiąza­nie do niekonkurowania jest konieczne w celu uniknięcia ryzyka, że know-how dostarczone przez ServiceMaster jego franchisobiorcom zostanie wy­korzystane przez konkurencję, nawet pośrednio. Ograniczenie możliwości
nabycia udziałów w spółkach notowanych na giełdzie do 5% kapitału ma na celu zapewnienie, że franchisobiorcy nie zaangażują się w działalność takiej spółki i że nie przekażą konkurencji know-how. Mimo to zakaz na­ bycia nie dającego prawa kontroli pakietu udziałów w konkurencyjnej spół­ce notowanej na giełdzie może być ograniczeniem konkurencji objętym art. 85 ust. 1; w tym konkretnym przypadku nie wydaje się, aby to ograniczenie było znaczące, jako że zwykle franchisobiorcy prowadzą małe przedsię­biorstwa, dla których zakaz nabycia więcej niż 5% udziałów w spółce notowanej na giełdzie nie stanowi realnego ograniczenia rozwoju ich działal­ności. Co więcej, franchisobiorcy mogą bez ograniczeń nabywać udziały w spółkach niekonkurencyjnych.

(11) Zobowiązanie franchisobiorcy do nieangażowania się przez okres jed­nego roku po wygaśnięciu umowy w konkurencyjne przedsięwzięcia na te­rytorium, na którym świadczył on usługi przed wygaśnięciem umowy. Ponadto franchisobiorca nie może przez okres jednego roku zabiegać o klientów, którzy byli jego klientami przez okres 2 lat przed wygaśnię­ciem umowy.

Zobowiązanie do niekonkurowania i niezabiegania o klienta po wygaśnię­ciu umowy jest dopuszczalne zarówno z punktu widzenia czasu trwania zo­bowiązania, jak i jego zasięgu geograficznego. Zobowiązanie to jest konieczne w celu przeciwdziałania wykorzystywaniu przez byłego franchisobiorcę know-how oraz pozyskanych klientów dla swej korzyści lub korzyści kon­kurentów ServiceMaster. Konieczne jest zatem umożliwienie ServiceMaster otwarcia w określonym czasie nowej placówki na terytorium byłego franchisobiorcy. Ta ocena nie narusza uprawnień przysługujących franchi­sobiorcom na podstawie przepisów prawa wewnętrznego po wygaśnięciu umowy.

(12) Zakaz sprzedaży punktu franchisingowego lub przeniesienia praw i obowiązków z umowy franchisingu na osobę trzecią bez zgody Service-Master. Zakaz ten jest nieodzowny dla ochrony know-how i pomocy udzie­lanej przez franchisodawcę.

(b) Postanowienia pozwalające franchisodawcy na ochroną jednorodności i renomy sieci franchisingowej

(13) Zobowiązanie franchisobiorcy do używania know-how i stosowania metod handlowych rozwiniętych przez ServiceMaster jest zobowiązaniem nieodłącznie związanym z systemem franchisingowym i zapewnia standar­dy jednolitości i jakości w sieci franchisingowej.

(14) Zobowiązanie franchisobiorcy do informowania ServiceMaster o wszy­stkich ulepszeniach działalności. Zobowiązanie to nie ma cech wyłączno­ści i jest wzajemne. Poprawia ono wydajność sieci franchisingowej ServiceMaster przez stworzenie wolnej wymiany usprawnień między wszystkimi franchisobiorcami.

(15) Zobowiązanie franchisobiorcy do uzyskania uprzedniej zgody franchisodawcy na lokalizację. Zobowiązanie to jest niezbędne w celu zapewnie­nia, że zły wybór nie przyniesie szkody renomie sieci, co ma znaczenie dla całej sieci franchisingowej.

(16) Zobowiązanie franchisobiorcy do poświęcenia koniecznego czasu i uwagi działalności ServiceMaster i podjęcia wszelkich starań w celu promo­cji i zwiększenia obrotów. Zobowiązanie to ma na celu zobligowanie fran­chisobiorcy do skoncentrowania swych wysiłków na rozwoju działalności. Zobowiązanie to jest dopuszczalne ze względu na zachowanie renomy i jednorodności sieci przez stworzenie wydajnego systemu franchisingowego poświęcającego wszystkie wysiłki działalności usługowej ServiceMaster.

(17) Zobowiązanie franchisobiorcy do zakupu u ServiceMaster lub dostaw­ców wskazanych lub zaaprobowanych przez ServiceMaster sprzętu i środ­ków czystości używanych podczas prowadzenia działalności. Zobowiąza­nie to ma zasadnicze znaczenie dla wydajności pracy i stanowi formę kontroli jakości. Nie wyklucza ono otrzymywania przez franchisobiorców dostaw sprzętu i dóbr o równoważnej jakości od innych dostawców. ServiceMaster nie odmówi swej zgody na zaopatrywanie się u dostawców pro­ponowanych przez franchisobiorców, jeśli ich towary spełniają wymagania bezpieczeństwa, nietoksyczności, biodegradacji i wydajności. Franchiso­biorca może też swobodnie kupować wymagane produkty od któregokol­wiek innego franchisobiorcy ServiceMaster.

(18) Zobowiązanie franchisobiorcy do uzyskania zgody ServiceMaster na prowadzenie własnej reklamy. Ta kontrola związana jest z charakterem re­klamy, a nie z ceną sprzedaży i ma na celu zapewnienie zgodności z wize­runkiem znaku ServiceMaster.

(19) Zobowiązanie franchisobiorcy do podporządkowania się inspekcjom lokali przeprowadzanym przez ServiceMaster i do przedkładania spra­wozdań finansowych. Zobowiązanie to pozwala franchisodawcy spraw­dzić, czy franchisobiorca działa zgodnie z metodą operacyjną ServiceMaster i wypełnia swoje zobowiązania finansowe. Tak długo, jak prawo do in­spekcji nie jest nadużywane przez kontrolowanie działalności handlowej
franchisobiorców poza ich własnym terytorium lub przez narzucanie im cen sprzedaży, nie może ono być uważane za ograniczenie konkurencji.

(c) Inne postanowienia:

(20) Zalecanie cen sprzedaży franchisobiorcom nie jest ograniczeniem kon­kurencji, jako że franchisobiorcy pozostają całkowicie niezależni w ustala­niu cen na świadczone usługi i środki czystości.

(21) Zobowiązanie franchisobiorcy do odsprzedaży środków ochrony czy­stości tylko za zgodą ServiceMaster i tylko klientom obsługiwanym przez franchisobiorcę. Ograniczenie odsprzedaży środków czystości wynika z uza­sadnionego przekonania, że franchisobiorca musi skoncentrować się na swej podstawowej działalności, którą jest raczej świadczenie usług, a nie odsprzedaż towarów.

Postanowienia wchodzące w zakres zastosowania z art. 85 ust. 1

Następujące postanowienia umowy franchisingu ServiceMaster wcho­dzące w zakres zastosowania art. 85 ust. 1.

(22) Połączony skutek postanowienia zabraniającego franchisobiorcy two­rzenia dalszych punktów usługowych poza jego terytorium i postanowie­nia o ochronie terytorialnej przeciwdziałającego aktywnemu poszukiwaniu klientów przez franchisobiorcę poza jego terytorium, przynosi w rezultacie pewien stopień podziału rynku między franchisobiorców, co ogranicza kon­kurencję w ramach sieci ServiceMaster. Ochrona terytorialna jest jednak ograniczona przez dwa elementy: fran­chisobiorca posiada niewyłączne prawo tylko na swym terytorium w od­niesieniu do ServiceMaster i każdy franchisobiorca jest upoważniony do świadczenia usług klientom spoza swojego terytorium, o których nie za­biegał.

(23) Handel między Państwami Członkowskimi jest zakłócony przez na­łożenie na franchisobiorców zakazu zakładania punktów usługowych w in­nych Państwach Członkowskich i aktywnego poszukiwania klientów na te­rytoriach franchisobiorców z innych Państw Członkowskich. Zakaz ten prowadzi do podziału rynku pomiędzy franchisobiorców z różnych Państw Członkowskich. Zakłócenie handlu wewnątrz Wspólnoty może być znacz­ne. ServiceMaster zgłosił standardową umowę, którą będzie posługiwał się w celu stworzenia europejskiej sieci franchisingowej. Obecnie ServiceMaster jedynie rozwija sieć. Jednakże, przy ocenie znacznego wpływu na han­del między Państwami Członkowskimi Komisja musi także brać pod uwagę prawdopodobny, przyszły rozwój sieci. Z tego powodu trzeba wziąć pod uwagę, że ServiceMaster jest istotnym konkurentem na rynku, zdolnym utwo­rzyć dużą liczbę punktów usługowych na terenie całej Wspólnoty, tak jak zrobił to wcześniej w USA i Kanadzie, gdzie ma ponad 2900 franchisobiorców. ServiceMaster posiada 6% udziału w rynku Wielkiej Brytanii i liczy, że jego udział w rynku Wspólnoty przekroczy w najbliższej przy­szłości 5%. W tym kontekście Komisja uważa, że istnieje duże prawdopo­dobieństwo, iż ograniczenia zawarte w zgłoszonej standardowej umowie mo­gą co najmniej znacznie wpłynąć na handel wewnątrz Wspólnoty. Dlatego też do zgłoszonej standardowej umowy franchisingu znajduje zastosowa­nie art. 85 ust. 1. Niezbędne jest w tym przypadku ustalenie, czy ta umo­wa może korzystać z wyłączenia na mocy art. 85 ust. 3.


                                                    B. Artykuł 85 ust. 3

(24) Standardowa umowa franchisingu ServiceMaster przyczynia się, poprzez połączenie wszystkich postanowień, do ulepszenia systemu świadczenia usług

z następujących powodów:

- pomaga ServiceMaster szybko wkraczać na nowe rynki przy ograni­czonych inwestycjach, w tym przypadku na rynki wszystkich 12 Państw Członkowskich,

- ten gwałtowny rozwój sieci usługowej na rynku europejskim pobudza konkurencję między znakami z innymi usługodawcami na różnych rynkach,

- pomaga dużej ilości małych przedsiębiorstw w wejściu na nowy rynek przez umożliwienie im tworzenia nowych punktów usługowych dużo szybciej i z większą szansą na osiągnięcie sukcesu, gdyż czerpią one korzyści z nazwy i renomy ServiceMaster oraz technicznego, handlo­wego i administracyjnego know-how,

-pozwala na intensywne świadczenie usług klientom dzięki osobistemu zaangażowaniu niezależnych przedsiębiorców.

(25) Standardowa umowa franchisingu ServiceMaster umożliwia klientom odpowiedni udział w korzyściach wynikających z ulepszenia systemu świad­czenia usług. Po pierwsze, sieć jako całość zamierza świadczyć klientom usługi lepiej i o jednakowo wysokiej jakości. Po drugie, jak już wspomnia­no w poprzednim paragrafie, klienci będą czerpać korzyści z wydajności

usług, do której franchisobiorca będzie zachęcony jako niezależny przed­siębiorca bezpośrednio i osobiście zainteresowany sukcesem swej działal­ności. Po trzecie, klienci mogą dowolnie wybierać usługodawcę spośród członków sieci, co zmusza franchisobiorców do przekazania klientom roz­sądnej części korzyści wynikających z konkurencji w ramach jednego zna­ku. Wreszcie, ze względu na ostrą konkurencję między znakami franchisobiorcy mogą być zmuszeni do oferowania lepszych usług i cen.

(26) Postanowienia, do których stosuje się art. 85 ust. 1, są niezbędne do stworzenia i istnienia sieci franchisingowej: ograniczona ochrona terytorial­na udzielona franchisobiorcom jest konieczna do przyciągnięcia i ochrony ich inwestycji, które obejmują m.in. koszty założenia i utrzymania lokali, wstępną opłatę franchisingowa, koszty nabycia środków transportu niezbęd­nych do świadczenia usług w lokalach klientów oraz koszty nabycia

spe­cjalnego wyposażenia. Ograniczona ochrona terytorialna jest też niezbęd­na do zapewnienia, że franchisobiorcy będą koncentrować swoją działalność usługową na swym własnym terytorium. Z drugiej strony, franchisobiorcy zachowują bierne prawo świadczenia usług na innych terytoriach oraz mo­gą swobodnie ustalać swoje ceny sprzedaży.

(27) Standardowa umowa franchisingu ServiceMaster nie daje członkom sieci możliwości eliminacji konkurencji w zakresie znacznej części usług, o których mowa.

Konkurencja między znakami na rynku, o którym mowa, jest bardzo silna i ma charakter otwarty: rynek usług porządkowych związanych z go­spodarstwem domowym jest silnie konkurencyjny, z dużą ilością przedsię­biorstw oferujących podobne lub identyczne usługi. Wejście na ten rynek nie jest ograniczone żadnymi barierami, co powoduje, że nowi dostawcy mogą w każdej chwili sprzeciwić się każdej próbie podniesienia cen przez ServiceMaster lub jego franchisobiorców.

Konkurencja w ramach jednego znaku, wewnątrz sieci ServiceMaster jest także zachowana: ograniczona ochrona terytorialna nie daje franchiso­biorcom wyłączności na określone rynki czy klientów. Franchisobiorcy mo­gą swobodnie świadczyć usługi klientom spoza własnego terenu, o których nie zabiegali. Przynosi to w rezultacie pewien stopień konkurencji ceno­wej pomiędzy franchisobiorcami, którzy mogą swobodnie ustalać swoje ce­ny sprzedaży.

(28) Tak więc zgłoszona umowa spełnia wszystkie przesłanki wyłączenia z art. 85 ust. 3.


                                  C. Artykuły 6 i 8 rozporządzenia nr 17

(29) Umowa zgłoszona przez ServiceMaster dnia 3 czerwca 1987 r. zawie­rała szereg postanowień, które nie spełniały warunków wyłączenia, a w szcze­gólności postanowienia dotyczące ochrony terytorialnej, które pierwotnie wykluczały wszelką konkurencję w ramach jednego znaku między franchisobiorcami. Na skutek uwag Komisji ServiceMaster zgodził się wprowa­dzić do umowy pewne zmiany. ServiceMaster przesłał Komisji zmienioną umowę dnia 10 maja 1988 r. Tak więc datą wejścia w życie wyłączenia jest data przesłania zmienionej umowy.

(30) W tym przypadku z uwagi na silnie konkurencyjny charakter rynku i braku barier wejścia na ten rynek, stosowne jest przyznanie wyłączenie na okres 10 lat.

                                     KOMISJA WYDAŁA NASTĘPUJĄCĄ DECYZJĘ:

                                                           Artykuł 1

Na podstawie art. 85 ust. 3 Traktatu o utworzeniu EWG niniejszym uznaje się przepisy art. 85 ust. 1 za nie mające zastosowania w okresie od dnia 10 maja 1988 r. do dnia 9 maja 1998 r. do standardowej umowy franchi­singu usługowego, którą ServiceMaster zawiera ze swymi franchisobiorcami we Wspólnocie Europejskiej.

                                                           Artykuł 2

Niniejsza Decyzja jest adresowana do ServiceMaster Ltd. (...).

Sporządzono w Brukseli, dnia 14 listopada 1988 r.

Opracowanie:






Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych
ul. Korfantego 58, 01-496 Warszawa, tel: 0 22 861 53 41
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. www.arss.com.pl

Decyzja Komisji z dnia 17 grudnia 1986 r.

w sprawie zastosowania artykułu 85 Traktatu o utworzeniu EWG

(IV/30937 - Pronuptia) (87/17/EWG) (Official Journal 1987, L 13)


KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH,

Biorąc pod uwagę Traktat o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Gospodar­czej,

Biorąc pod uwagę rozporządzenie Rady nr 17, pierwsze rozporządzenie wykonawcze do artykułów 85 i 86 Traktatu (OJ No 13,21.2.1962, p. 204/62), ostatnio znowelizowanego na mocy Układu o Przystąpieniu Hiszpanii i Portugalii, a w szczególności artykuły 6 i 8,

Biorąc pod uwagę wniosek o wydanie atestu negatywnego lub wyłączenia złożony w dniu 22 kwietnia 1983 r. przez spółkę Pronuptia de Paris SA z Paryża dotyczący standardowej umowy franchisingu detalicznego, której podpisanie Pronuptia proponuje wszystkim swoim franchisobiorcom,

Po opublikowaniu zasadniczej treści umowy stosownie do art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 17 (OJ No C 178, 16.7.1986, p. 2),

Po konsultacji z Komitetem Doradczym ds. Praktyk Restrykcyjnych i Pozycji Dominującej,

Zważywszy, co następuje:

Stan faktyczny

Spółka Pronuptia de Paris

(1) Pronuptia de Paris (Pronuptia) jest francuską spółką akcyjną z kapita­łem 3 300 000 franków francuskich, zarejestrowaną w 1958 r. Pronuptia specjalizuje się w sprzedaży ubiorów i akcesoriów ślubnych. Trudności fi­nansowe zmusiły ją do wystąpienia w dniu 9 grudnia 1985 r. do Tribunal de Commerce w Paryżu o czasową ochronę przed roszczeniami wierzycie­li z prawem kontynuowania działalności.

(2) Pronuptia prowadzi działalność głównie we Francji i w innych państwach europejskich, ale jest również obecna poza Europą w takich krajach, jak Kanada, Japonia, Liban i Stany Zjednoczone.

(3) We Francji jej sieć dystrybucji składa się ze 148 punktów sprzedaży, z których 135 działa na zasadzie franchisingu, 5 stanowi „spółki-córki", a 8 oddziały.

(4) W innych Państwach Członkowskich (Niemcy, Belgia, Hiszpania, Gre­cja, Irlandia, Luksemburg i Wielka Brytania), w których Pronuptia stosuje franchising w dystrybucji swoich towarów, liczba jej punktów sprzedaży działających na tej zasadzie wynosi nieco ponad 100. W Niemczech, Hi­szpanii i Wielkiej Brytanii Pronuptia ma także „spółki-córki".

(5) Całkowity obrót sieci Pronuptii na świecie wyniósł w 1985 r. około 250 000 000 franków francuskich.

(6) Pronuptia utrzymuje, że jest największą na świecie siecią sklepów ofe­rujących ubiory okolicznościowe i jedyną wyspecjalizowaną w ubiorach ślubnych we Francji, gdzie brak jest konkurencji zorganizowanej na podob­nych zasadach (Podręcznik operacyjny Pronuptii, t. 1, cz. I, s. 1 i cz. II, s. 1 i 3). We Francji udział Pronuptii w rynku ubiorów ślubnych wynosi około 30%. Natomiast w innych Państwach Członkowskich jest on raczej skromny.

Relewantne towary i rynek

(7) Pronuptia sprzedaje i wypożycza nie tylko suknie ślubne, lecz także garnitury i pełen zestaw akcesoriów takich, jak: kapelusze, welony, rajsto­py, rękawiczki, buty, torebki, podwiązki, szale i bieliznę, również dla osób towarzyszących i gości. Każdego roku oferta Pronuptii składa się z około 1 000 artykułów.

(8) Towary oferowane przez sklepy Pronuptii dzielą się na trzy kategorie w zależności od źródła ich pochodzenia:

artykuły mody projektowane przez Pronuptię, które produkowane są przez podwykonawców, jak np. modele sukni ślubnych, które są wzorami zastrzeżonymi i noszą znak towarowy Pronuptii;

inne artykuły mody, które nie są projektowane przez Pronuptię, lecz są wzorami zamawianymi lub wybranymi z wyrobów gotowych innych do­stawców, które Pronuptia kupuje i zamieszcza na nich swój znak towarowy;

artykuły, które nie są projektowane przez ani dla Pronuptii, lecz zakupywane przez franchisobiorców bezpośrednio u wybranego przez nich do­stawcy i przez niego na ich rzecz fakturowane.

Artykuły określone w punktach a i b, dostarczane i fakturowane franchisobiorcom przez samą Pronuptię, stanowią około 2/3 dóbr sprzedawanych za pośrednictwem sieci. Pronuptia sprzedaje je wszystkim franchisobiorcom po tej samej cenie.

(9) We Francji i innych państwach EWG działa wielu producentów arty­kułów mody ślubnej. We Francji np.: „Les Mariees de Christina", „Les Marićes de Marcelle" (Maggy Rouff) I

„Les Mariees de France", „Les Ma­riees de Reve", Claude Herve, „Les Mariees de Laura", a w Niemczech: Vera Mont, Pagels and Horrn oraz sieć Team Brantude International.

Pro­ducenci ci zazwyczaj nie stosują systemu franchisingu do sprzedaży swo­ich towarów. Poza tym konkurencję stanowią także małe zakłady krawiec­kie oraz duże domy mody, które wszystkie projektują suknie ślubne.

Umowa franchisingu Pronuptii

(10) Pronuptia proponuje podpisanie zgłoszonej umowy franchisingu wszy­stkim swoim franchisobiorcom we Francji i w innych państwach należą­cych, jak również nie należących do EWG. Ubiega się o przyznanie umo­wie przez Komisję wyłączenia w drodze decyzji.

(11)Główne postanowienia umowy standardowej są następujące:

Franchisodawca tj. Pronuptia przyznaje franchisobiorcy wyłączne pra­wo używania znaku towarowego „Pronuptia de Paris" na określonym terenie, na którym franchisobiorca podejmuje się prowadzić swój punkt sprzedaży detalicznej głównie ubiorów i akcesoriów ślubnych, posłu­gując się nazwą i logo Pronuptii lub innym logo pochodnym, zaakcep­towanym przez franchisodawcę. Franchisodawca zobowiązuje się zapi­sać na rachunek franchisobiorcy 10% wartości sprzedaży wysyłkowej, jaką prowadzi wśród klientów na terenie, na którym towary te zwykle sprzedaje franchisobiorca (postanowienie 1).

Franchisodawca zobowiązuje się do udzielania pomocy franchisobior­cy, szczególnie w zakresie wyboru usytuowania i wyposażenia lokalu, asortymentu towarów i magazynowania zapasów, regularnego szkole­nia franchisobiorcy i jego personelu, promocji i reklamy (franchisodaw­ca będzie dostarczać materiały reklamowe i kontrolować zgodność re­klamy franchisobiorcy z wizerunkiem znaku sieci) oraz stale dostarczać informacji i porad w zakresie innowacji, promocji, analiz rynku, zaku­pów itp. (postanowienie 3).

Franchisobiorca zobowiązuje się do nieużywania znaku towarowego i lo­go Pronuptii inaczej, niż w połączeniu z własną nazwą handlową, po której następują słowa „Franchisobiorca Pronuptii de Paris" (postano­wienie 2).

Franchisobiorca zobowiązuje się do prowadzenia działalności według meto­dy wypracowanej przez franchisodawcę i do wykorzystywania udostęp­nionych przez niego know-how oraz ekspertyz (postanowienie 4 § 2 pkt 1).

Franchisobiorca jest zobowiązany do prowadzenia działalności w ramach franchisingu wyłącznie w lokalu zatwierdzonym przez franchisodawcę, odpowiadającym jego instrukcjom pod względem wyposażenia i wy­stroju (postanowienie 4 § 2 pkt 2).

Franchisobiorca musi otrzymać zgodę franchisodawcy na własną rekla­mę lokalną (postanowienie 4 § 2 pkt 3).

W zamian za otrzymane prawa i usługi franchisobiorca zobowiązuje się na rzecz franchisodawcy do jednorazowej opłaty wstępnej oraz do opłat miesięcznych w wysokości od 4 do 5% całkowitej wartości swego obro­tu pochodzącego z bezpośredniej sprzedaży towarów w lokalu objętym umową franchisingu (postanowienie 5).

Franchisobiorca zobowiązuje się do dalszej kwoty, równej opłacie mie­sięcznej, na cele reklamy i promocji. Funduszem tym zarządza franchi­sodawca, konsultuje on jednak z franchisobiorcami sposoby najbardziej opłacalnego wykorzystania budżetu na reklamę (postanowienie 6).

Franchisobiorca zobowiązuje się do minimalnej opłaty rocznej (posta­nowienie 7).

Franchisobiorca zobowiązuje się do zamawiania towarów przeznaczo­nych do sprzedaży wyłącznie u franchisodawcy i może być zobowiąza­ny do zaopatrywania się wyłącznie u niego, jeśli franchisodawca jest w stanie zapewnić pełne zaopatrzenie (postanowienie 8 § 1 i 3). Fran­chisobiorca może jednak otrzymywać dobra nie związane z zasadniczym przedmiotem franchisingu od wybranego przez siebie dostawcy, fran­chisodawca zastrzega sobie jednak prawo przeprowadzenia późniejszej
kontroli tych towarów oraz zakazania franchisobiorcy wprowadzenia ich do obrotu w ramach franchisingu, jeśli uzna je za niedostosowane do wizerunku znaku Pronuptii (postanowienie 8 § 4 i 5).

-    Franchisobiorca zobowiązuje się do zamawiania co najmniej 50% prze­widywanej sprzedaży, ustalonej na podstawie danych z poprzedniego roku, zgodnie z opracowanym wcześniej harmonogramem dostaw i do utrzymywania zapasów artykułów zamieszczonych w katalogu (posta­nowienie 8 § 7 i 8).  

-    Franchisobiorca może zaopatrywać się w produkty Pronuptii u każde­go innego franchisobiorcy należącego do sieci (postanowienie 8 § 9).

-    Franchisobiorca może ustalać własne detaliczne ceny sprzedaży; ceny określone przez franchisodawcę w dokumentach wewnętrznych sieci są jedynie propozycjami. Franchisobiorcy zaleca się jednak nieprzekraczanie maksymalnych cen podanych przez franchisodawcę w reklamach i ma­teriałach promocyjnych (postanowienie 9).

-    Franchisobiorca nie może przekazać działalności określonej w umowie innej osobie, ani w sensie prawnym, ani faktycznym, bez pisemnej zgo­dy franchisodawcy. W przypadku sprzedaży lub przekazania kierowa­nia placówką innej osobie albo śmierci lub niezdolności do czynności prawnych franchisobiorcy bądź też innych okoliczności, które stwarza­ją franchisobiorcy przeszkody w normalnym prowadzeniu działalności, franchisodawca ma prawo wypowiedzenia umowy (postanowienie 10). Umowa może być także wypowiedziana w przypadku ogłoszenia przez franchisobiorcę upadłości, likwidacji jego przedsiębiorstwa, przerwania działalności handlowej lub uchybienia obowiązkom przez jedną lub dru­gą stronę

      (postanowienie 13).

-    Umowa zostaje zawarta na okres pięciu lat i co roku ulega automatycz­nemu przedłużeniu, chyba że zostanie wypowiedziana na co najmniej 6 miesięcy przed upływem terminu jej wygaśnięcia (postanowienie 11).

-    Franchisobiorca zobowiązuje się do nieangażowania bezpośrednio ani pośrednio, w czasie trwania umowy i w ciągu roku po jej wygaśnięciu albo wypowiedzeniu, w żadną podobną działalność na tym samym lub innym terenie, na którym stanowiłoby to konkurencję dla innej placów­ki Pronuptii. Franchisobiorca może jednak kontynuować działalność na przyznanym mu terenie po ustaniu stosunku umownego, jeśli

(i) eksploatował system franchisingowy przez ponad 10 lat,

(ii) wywiązywał się ze swoich zobowiązań umownych oraz

(iii) nie udostępnił know-how i nabytych doświadczeń sieci konkurencyj­nej          (postanowienie 12).

(12) Na żądanie Komisji Pronuptia zmieniła umowę standardową, zamie­szczając w niej pewne uprawnienia, które w praktyce są już udziałem fran­chisobiorcy, a mianowicie:

(a) do zakupu towarów Pronuptii od innych franchisobiorców,

(b) do zakupu dóbr nie związanych z zasadniczym przedmiotem franchi­singu od wybranych przez siebie dostawców z zastrzeżeniem prawa fran­chisodawcy do przeprowadzania kontroli jakościowej ex post,

(c) do ustalania własnych cen detalicznych, jako że ceny określone przez franchisodawcę w dokumentach wewnętrznych sieci są jedynie propozy­cjami i franchisobiorcy zalecane jest nieprzekraczanie maksymalnych cen podanych przez franchisodawcę w reklamach i materiałach promocyjnych, Pronuptia usunęła postanowienie zakazujące franchisobiorcy ustalania cen na poziomie przynoszącym szkodę wizerunkowi znaku franchisodawcy.

                                            D. Spór między Pronuptia

                                 i jednym z franchisobiorców niemieckich

(13) W związku z mającym miejsce w 1981 r. sporem dotyczącym umowy franchisingu między niemiecką „spółką-córką" Pronuptii - Pronuptia GmbH i jednym z jej franchisobiorców, Federalny Sąd Najwyższy zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich o rozstrzygnięcie wstęp­ne m.in. następujących wątpliwości:

(i) czy do wskazanych umów franchisingu ma zastosowanie art. 85 ust. 1, a jeśli tak, to

(ii) czy umowy te mogą być objęte rozporządzeniem 67/67/EWG Komisji (OJ No 57, 25.3.1967, p. 849/67), a w takim wypadku,

(iii) czy rozporządzeniem 67/67/EWG są objęte określone postanowienia tych umów.

Trybunał wydał wyrok w dniu 28 stycznia 1986 r.

(14) W wyroku tym Trybunał Sprawiedliwości zdefiniował franchising de­taliczny, stanowiący przedmiot sporu a także niniejszego postępowania, ja­ko system polegający na tym, że przedsiębiorstwo, które prowadzi na ryn­ku określoną działalność i wypracowało w tym celu pewien system działania, przyznaje odpłatnie niezależnym przedsiębiorcom prawo używania swej na­zwy i sprawdzonej metody działalności na innych rynkach. Jest to nie tyle metoda dystrybucji, co raczej system czerpania korzyści Finansowych z ze­społu doświadczeń bez inwestowania własnego kapitału (pkt 15 wyroku).

(15) Posługiwanie się tą samą nazwą i stosowanie jednakowego systemu działania oraz odpłatność za otrzymane korzyści stanowią zdaniem Trybu­nału cechy odróżniające umowy franchisingu od umów dystrybucji wyłącz­nej i sprzedaży przez dealerów w systemie dystrybucji selektywnej (pkt 15).

16) Trybunał uznał, iż aby system franchisingu detalicznego mógł dzia­łać, franchisodawca musi spełnić następujące warunki:

(a) uczynić know-how dostępnym dla franchisobiorców i udzielać im po­mocy niezbędnej do stosowania systemu bez ryzyka, że zostaną one wy­korzystane przez konkurentów (pkt 16) i

(b) podjąć działania w celu utrzymania jednorodności i renomy sieci dzia­łającej pod jego nazwą (pkt 17).

(17) Stwierdzając w punkcie 15 wyroku, że system franchisingu detalicz­nego sam w sobie nie ogranicza konkurencji, Trybunał orzekł w sentencji, iż zgodność umów franchisingu detalicznego z art. 85 ust. 1 zależy od za­wartych w tych umowach postanowień i warunków gospodarczych, w któ­rych się pojawiają.

(18) Trybunał stwierdził dalej, że nie stanowią ograniczeń konkurencji określonych w art. 85 ust. 1 postanowienia niezbędne do ochrony know-how udostępnionego przez franchisodawcę i udzielanej przez niego pomo­cy przed wykorzystaniem przez konkurentów oraz postanowienia ustana­wiające kontrolę niezbędną w celu utrzymania jednorodności i renomy sieci działającej pod jedną nazwą.

(19) Trybunał stwierdził natomiast, że postanowienia dotyczące podziału rynku między franchisodawcę i franchisobiorców albo między franchiso­biorców stanowią ograniczenie konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1 i mo­gą wpływać na handel między Państwami Członkowskimi.

(20) Decyzja wydana w niniejszym postępowaniu nawiązuje do kierunku i zasad określonych w powyższym wyroku Trybunału.

(21) Po opublikowaniu informacji stosownie do art. 19 ust. 3 rozporządze­nia nr 17 Komisja otrzymała szereg uwag zgłoszonych przez osoby trzecie. Osoby te zwróciły się do Komisji, aby przed podjęciem pozytywnej decy­zji wnikliwie rozważyła stan prawny i faktyczny dotyczący tej umowy standardowej. Podniosły one ponadto zastrzeżenia odnośnie niektórych po­stanowień zawartych w umowie, dotyczących w szczególności ustalania cen, zakazu konkurencji oraz podziału rynku. Należy zaznaczyć, że posta­nowienia te zostały ocenione w świetle zasad ustalonych przez Trybunał w powołanym wyroku w sprawie „Pronuptia", przy bardzo dokładnym roz­ważeniu stanu faktycznego.


                                                        II. Stan prawny

                                                     A. Artykuł 85 ust. 1

(22) Art. 85 ust. 1 zakazuje jako niezgodnych ze wspólnym rynkiem wszy­stkich porozumień między przedsiębiorstwami, decyzji związków przed­siębiorstw i uzgodnionych praktyk, które mogą wpływać na handel między Państwami Członkowskimi i których celem lub skutkiem jest zapobiega­nie, ograniczenie lub zniekształcenie konkurencji we wspólnym rynku.

(23) Standardowa umowa franchisingu detalicznego, której podpisanie Pro­nuptia proponuje wszystkim swoim franchisobiorcom, stanowi porozumie­nie między przedsiębiorstwami w rozumieniu art. 85.

        a) Postanowienia nie wchodzące w zakres zastosowania art. 85 ust. 1

(24) Po pierwsze, zobowiązanie franchisodawcy do udzielania pomocy franchisobiorcy w wyborze usytuowania i wyposażenia lokalu, asortymen­tu towarów, promocji i reklamy, szkolenia, nowych towarów, innowacji itp. (postanowienie 3 umowy) nie wchodzi w zakres zastosowania art. 85 ust. 1, gdyż stanowi część świadczenia głównego franchisodawcy na rzecz fran­chisobiorcy.

(25) Zgodnie z wyrokiem Trybunału (zob. także pkt 18 decyzji) i zawar­tymi w nim licznymi przykładami nie stanowią również ograniczeń kon­kurencji określonych w art. 85 ust. 1 postanowienia umowy służące nastę­pującym celom:

(i) postanowienia niezbędne do ochrony udostępnionego know-how oraz pomocy udzielanej przez franchisodawcę przed wykorzystaniem przez kon­kurentów, a mianowicie m.in.:

- zakazanie franchisobiorcy bezpośredniego bądź pośredniego angażowa­nia się, w czasie trwania umowy i w ciągu roku po jej wygaśnięciu al­bo wypowiedzeniu, we wszelką podobną działalność na tym samym lub na innym terenie, na którym stanowiłoby to konkurencję dla innej placówki Pronuptii (postanowienie 12).
Zakaz konkurencji w czasie trwania umowy jest niezbędny do ochro­ny know-how i innej świadczonej pomocy. Korzyści te nadają się do za­stosowania w przypadku innych towarów, co mogłoby zostać, nawet tylko pośrednio, wykorzystane przez konkurentów. Inne sposoby uniknięcia ry­zyka mogłyby nie okazać się równie skuteczne.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału (pkt 16) zakaz konkurencji przez okres jednego roku po ustaniu stosunku umownego może być w przypadku tej umowy uznany za rozsądny z powodu wskazanego powyżej, jak również w celu umożliwienia Pronuptii zorganizowania nowego punktu sprzedaży na terenie poprzedniego franchisobiorcy, gdzie nie mogła ona prowadzić działalności w czasie trwania umowy na skutek przyznanej wyłączności. Trzeba jednak podkreślić, że zakaz konkurencji w tym okresie jest w pew­nych okolicznościach łagodniejszy (postanowienie 12 § 2).

W tym szczególnym przypadku zakaz ten nie może być traktowany ja­ko ograniczający konkurencję w rozumieniu art. 85 ust. 1. Ocena tego po­stanowienia nie narusza uprawnień przysługujących franchisobiorcom z chwi­lą ustania stosunku umownego na podstawie przepisów prawa wewnętrznego,

-zakazanie franchisobiorcy sprzedaży oraz przekazania kierowania swo­im przedsiębiorstwem innej osobie pod rygorem wypowiedzenia umo­wy przez franchisodawcę (postanowienie 10);

(ii) postanowienia ustanawiające kontrolę niezbędną do utrzymania jedno­rodności i renomy sieci działającej pod nazwą franchisodawcy, a mianowicie m.in.:

- zobowiązanie franchisobiorcy do stosowania metod wskazanych przez Pronuptię oraz wykorzystania udostępnionych przez nią know-how i do­świadczeń (postanowienie 4 § 2 pkt 1),

- zobowiązanie franchisobiorcy do prowadzenia działalności w lokalu za­twierdzonym przez franchisodawcę i odpowiadającym jego instrukcjom pod względem wyposażenia i wystroju (postanowienie 4 § 2 pkt 2),

- zobowiązanie franchisobiorcy do uzyskania zgody franchisodawcy na własną reklamę lokalną (postanowienie 4 § 2 pkt 3); kontrola ta doty­czy jedynie charakteru reklamy i ma na celu zapewnienie jej zgodno­ści z wizerunkiem znaku sieci Pronuptia,

- zobowiązanie franchisobiorcy, z uwagi na rodzaj i jakość sprzedawa­nych towarów (artykuły mody) oraz w celu zagwarantowania jednoli­tego wizerunku znaku, do składania zamówień na towary stanowiące zasadniczy przedmiot franchisingu jedynie u franchisodawcy i u wskazanych przez niego dostawców (postanowienie 8 § 1). Należy podkre­ślić, że franchisobiorca może nabywać te towary od innych franchisobiorców należących do sieci Pronuptia (postanowienie 8 § 9),

- uprawnienie franchisodawcy do przeprowadzania ex post kontroli jako­ści towarów nie związanych z zasadniczym przedmiotem franchisingu, które franchisobiorca może nabywać u wybranego przez siebie dostaw­cy oraz prawo zakazania mu wprowadzenia tych towarów do obrotu, jeśli szkodzą one wizerunkowi znaku (postanowienie 8 § 4 i 5),

- zakazanie franchisobiorcy przenoszenia praw wynikających z umowy bez uprzedniej pisemnej zgody franchisodawcy  (postanowienie 10).

(26) Standardowa umowa Pronuptii zawiera ponadto inne postanowienia, które ze względu na swój cel, charakter albo skutek nie wchodzą w zakres zastosowania art. 85 ust. 1:

- zakazanie franchisobiorcy używania znaku towarowego lub logo Pro­nuptii inaczej, niż w połączeniu z jego własną nazwą, po której nastę­pują słowa „Franchisobiorca Pronuptii de Paris'" (postanowienie 2), co służyć ma identyfikacji stosunku franchisingu,

- zobowiązanie franchisobiorcy na rzecz franchisodawcy do jednorazo­wej opłaty wstępnej oraz opłat miesięcznych w wysokości od 4 do 5% całkowitej wartości obrotu pochodzącego z bezpośredniej sprzedaży to­warów konsumentom w lokalu objętym umową franchisingu (postano­wienie 5), ponieważ jest to wynagrodzenie za prawa i usługi otrzyma­ne od franchisodawcy. Należy podkreślić, że franchisobiorca nie wnosi opłat od towarów, które sprzedaje innym franchisobiorcom należącym do sieci Pronuptia,

- zobowiązanie franchisobiorcy do wniesienia dodatkowej kwoty, rów­nej opłacie miesięcznej, na cele reklamy i promocji (postanowienie 6). Obowiązek ten ogranicza wprawdzie swobodę gospodarczą franchiso­biorcy co do decyzji, jaką kwotę ma przeznaczyć na reklamę oraz w ja­ki sposób i czy w ogóle ją prowadzić, nie wydaje się jednak, aby w tym przypadku obowiązek ten mógł mieć wpływ na konkurencję na relewantnym rynku,

- informowanie franchisobiorców przez franchisodawcę o detalicznych cenach sprzedaży oraz zalecanie im nieprzekraczalna maksymalnych cen podanych przez niego w reklamach i materiałach promocyjnych (posta­nowienie 9)

Odnośnie cen detalicznych proponowanych przez franchisodawcę Ko­misja nie stwierdziła występowania między franchisodawcą i franchisobiorcami ani między samymi franchisobiorcami uzgodnionej praktyki utrzy­mywania tych cen. W tych okolicznościach zwykłe proponowanie cen nic może być uznane, jak to stwierdził Trybunał Sprawiedliwości w cytowa­nym powyżej wyroku (zob. w szczególności pkt 1 e sentencji), za ograni­czenie konkurencji.

Ustalenia w przedmiocie informowania o cenach detalicznych mają mu-tatis mutandis zastosowanie do zalecania przez franchisobiorcę jako nie­przekraczalnych cen podawanych przez niego w reklamach i materiałach promocyjnych, jako że zalecanie cen nie stanowi ograniczenia swobody franchisobiorcy w zakresie ustalania cen. Komisja zastrzega sobie prawo ingerencji w przypadku podjęcia przez franchisodawcę próby ograniczenia przysługującej franchisobiorcom swobody ustalania cen odsprzedaży.
(27) Zgodnie z ustaleniami Trybunału Sprawiedliwości (zob. pkt 15 wyro­ku) umowy franchisingu detalicznego różnią się ze względu na swój cha­rakter i treść wzajemnych zobowiązań stron zarówno od dystrybucji wy­łącznej, jak i sprzedaży przez dealerów w systemie dystrybucji selektywnej.

W związku z tym nie stanowią w tym przypadku ograniczeń konkuren­cji określonych w art. 85 ust. 1 zobowiązania franchisobiorcy do:

- wnoszenia minimalnej opłaty rocznej (postanowienie 7),

- zamawiania zgodnie z opracowanym wcześniej harmonogramem dostaw co najmniej 50% przewidywanej sprzedaży, ustalonej na podstawie da­nych z poprzedniego roku (postanowienie 8 § 7) i

- utrzymywania zapasów (postanowienie 8 § 8).

W systemie dystrybucji selektywnej zobowiązania takie mogą być uzna­ne za ograniczające konkurencję, gdyż wykluczają przynależność do sieci przedsiębiorstw, które mimo iż spełniają jednolite kryteria jakościowe se­lekcji, nie chcą zaakceptować obowiązków tego rodzaju, jak również wów­czas, gdy zobowiązania te zmuszałyby dystrybutorów do preferowania jed­nych produktów kosztem innych. Rzecz ma się inaczej w przypadku systemu franchisingu dystrybucyjnego stosowanego przez Pronuptię. System ten charakteryzuje się tym, że franchisodawcą przyznaje franchisobiorcy wy­łączne prawo używania swoich znaków oraz know-how handlowego na określonym terenie i że ma on prawo wyboru franchisobiorców. Wykluczenie innych przedsiębiorstw z terenu przyznanego franchisobiorcy stanowi więc naturalną konsekwencję systemu franchisingu. Za naturalną konsekwencję tego systemu można także uznać okoliczność, że z powodu używania wy­łącznych znaków franchisodawcy identyfikujących placówkę jako należącą do sieci oraz zakaz konkurencji, franchisobiorca koncentruje swoje wysiłki promocyjne na towarach stanowiących przedmiot franchisingu.

W tych warunkach powyższe zobowiązania nie powinny mieć wpływu na realną sytuację konkurencyjną na rynku.

            b) Postanowienia wchodzące w zakres zastosowania art. 85 ust. 1

(28) Zgodnie z wyrokiem Trybunału (punkty 23 i 24 uzasadnienia i pkt 1 d sentencji) postanowienia dotyczące podziału rynku między franchisodaw­cę i franchisobiorców albo między franchisobiorców stanowią ogranicze­nie konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1. Dotyczy to następujących po­stanowień wskazanych przez Trybunał:

- przyznania franchisobiorcy prawa działania na określonym terenie wy­łącznie pod nazwą franchisodawcy (postanowienie 1 § 1),

- zobowiązania franchisobiorcy do prowadzenia działalności w ramach fran­chisingu wyłącznie w lokalu przeznaczonym na ten cel (postanowienie 4 § 2 pkt 2).

Połączonym skutkiem tych postanowień jest ochrona każdego franchi­sobiorcy przed konkurencją ze strony innych franchisobiorców. Ponadto inne postanowienie umowy (postanowienie 1 § 5), że franchisodawcą zo­bowiązuje się płacić franchisobiorcy 10% wartości sprzedaży wysyłkowej, jaką prowadzi wśród klientów na terenie, na którym towary te zwykle sprze­daje franchisobiorca, oznacza, że franchisodawcą nie może prowadzić bez­pośredniej działalności na terenie przyznanym franchisobiorcy.

(29) Trybunał uznał także, że umowy franchisingu detalicznego, zawiera­jące postanowienia dotyczące podziału rynku między franchisodawcę i fran­chisobiorców albo między franchisobiorców, mogą bezsprzecznie wpływać na handel między Państwami Członkowskimi, nawet jeśli zostały zawarte przez przedsiębiorstwa z jednego Państwa Członkowskiego, ponieważ unie­możliwiają franchisobiorcom prowadzenie działalności w innym Państwie Członkowskim (pkt 26). W pełni odnosi się to do Pronuptii, która ma znaczny udział we francuskim rynku danych towarów, a jej sieć obejmuje kilka krajów EWG (zob. punkty 4 i 6 decyzji).

(30) W konsekwencji postanowienia wskazane w pkt 28 stanowią ograni­czenia konkurencji określone w art. 85 ust. 1 i mogą mieć wpływ na han­del między Państwami Członkowskimi.

                                                B. Artykuł 85 ust. 3

(31) Na mocy art. 85 ust. 3 przepisy art. 85 ust. 1 mogą być uznane za niemające zastosowania do porozumień lub rodzajów porozumień między przedsiębiorstwami, jeżeli służą udoskonaleniu produkcji lub dystrybucji towarów albo promowaniu postępu technicznego lub gospodarczego, za­pewniając odpowiedni udział w korzyściach konsumentom i jeżeli:

(a) nie nakładają na zainteresowane przedsiębiorstwa ograniczeń, które nic są niezbędne do osiągnięcia tych celów,

(b) nie otwierają przedsiębiorstwom możliwości wyeliminowania konku­rencji w stosunku do znacznej części danych produktów.

(23) Trybunał orzekł, że rozporządzenie 67/67/EWG nie ma zastosowania do takich umów franchisingu detalicznego, jakie są przedmiotem niniejszej sprawy. Stwierdzając, że umowy te zawierają elementy, które odróżniają je od umów dystrybucji wyłącznej (zob. pkt 15), Trybunał rozstrzygnął, że art. 2 rozporządzenia odnosi się wyraźnie tylko do umów dystrybucji wy­łącznej i nie zawiera wśród zobowiązań, które mogą być nałożone na

wy­łącznego dystrybutora, ani obowiązku odpłatności, ani obowiązków mają­cych na celu utrzymanie jednorodności i renomy sieci, ani obowiązków przeniesienia know-how i udzielania pomocy. Umowa standardowa nie jest w związku z tym objęta wyłączeniem grupowym przewidzianym w rozpo­rządzeniu 67/67/EWG.

(33) W dniu 1 lipca 1983 r. weszło w życie rozporządzenie Komisji nr 1983/83 (OJ No L 173, 30.6.1983, p. 1) zawierające nowe wyłączenie grupowe dla porozumień dystrybucji wyłącznej, które zastąpiło rozporządzenie 67/67/EWG. Treść tego rozporządzenia pozwala uznać, że argumenty Trybunału, iż roz­porządzenie 67/67/EWG nie ma zastosowania do takich umów, jak w ni­niejszej sprawie, mogą służyć uzasadnieniu twierdzenia, że do umów tych nie stosuje się także rozporządzenie nr 1983/83. Rozporządzenie nr 1983/83, podobnie jak poprzednie, dotyczy jedynie umów dystrybucji wyłącznej i nie obejmuje żadnego ze wspomnianych typowych postanowień umów franchisingu detalicznego.

Jest więc zasadne zbadanie, czy standardowa umowa będąca przedmio­tem niniejszej oceny może uzyskać na podstawie art. 85 ust. 3 wyłączenie indywidualne.

(34) Standardowa umowa franchisingu, która tworzy podstawy organizacji sieci dystrybucyjnej Pronuptii, służy, dzięki połączeniu wszystkich zawar­tych w niej postanowień, udoskonaleniu produkcji i dystrybucji towarów, a w szczególności pozwala:

- franchisodawcy na rozszerzenie sieci dystrybucji bez dokonywania in­westycji, które musiałby poczynić, aby założyć własną sieć sprzedaży detalicznej, co dla stosunkowo małej spółki, jaką jest Pronuptia, mo­głoby być niemożliwe do zrealizowania, a przynajmniej nie w tak krót­kim czasie. Inwestycje potrzebne do zakładania nowych placówek ob­ciążają przyszłych franchisobiorców, którzy otrzymują w zamian prawo korzystania nie tylko z utrwalonej nazwy i renomy franchisodawcy, ale także z jego doświadczeń, know-how handlowego i marketingu, co po­zwala im prowadzić działalność na większą skalę przy mniejszych ko­sztach i ryzyku.

Franchising, łącząc wzajemnie uzupełniające się interesy franchisodaw­cy i franchisobiorcy, otwiera rynek dla nowych konkurentów, intensy­fikując konkurencję między znakami i wzmagając konkurencję, z jaką spotykają się przedsiębiorstwa prowadzące dystrybucję za pośrednic­twem sieci oddziałów, stosującej jednakowe metody handlowe i zbli­żoną ofertę towarów;

- franchisodawcy na stworzenie sieci dystrybucyjnej stosującej jednako­we metody handlowe i oferującej zbliżoną ofertę towarów;

- franchisodawcy, dzięki bliskiemu i bezpośredniemu kontaktowi z franchisobiorcami, na orientowanie się w zmianach upodobań i preferencji konsumentów oraz uwzględnianie ich w produkcji;

- franchisobiorcy, dzięki wyłączności terytorialnej wynikającej z połączo­nego skutku postanowień przytoczonych w punkcie 28, na skoncentro­wanie wysiłków na prowadzeniu sprzedaży i aktywniejszemu zabieganiu o klienta na określonym terenie, przy czym nie jest ograniczona swoboda klientów z tego terenu dokonywania zakupów poza nim, ani swoboda franchisobiorców dokonywania sprzedaży i zakupu towarów między sobą;

 - franchisobiorcy, dzięki korzystaniu z wyłączności terytorialnej i bliskie­mu kontaktowi z rynkiem, na prawidłowe przewidywanie wysokości sprze­daży, co z kolei ułatwia franchisodawcy lepsze planowanie produkcji i zapewnienie regularnych dostaw.

(35) Standardowa umowa franchisingu, która tworzy podstawy organizacji sieci dystrybucyjnej Pronuptii, zapewnia konsumentom odpowiedni udział w korzyściach wynikających z udoskonaleń produkcji i dystrybucji.

Konsumenci mogą spodziewać się korzyści wynikających przede wszy­stkim ze spójności sieci dystrybucyjnej oferującej im towary jednakowej jakości i pełen asortyment artykułów i akcesoriów. Konsumenci odniosą tak­że korzyść ze skuteczności i staranności usług świadczonych przez franchisobiorcę jako przedsiębiorcę niezależnego, osobiście i bezpośrednio za­interesowanego sukcesem działalności, której ryzyko sam ponosi. Ponadto bezpośrednią korzyść dla konsumentów stanowi regularne zaopatrzenie w towary odpowiadające ich gustowi i modzie panującej na rynku. Można wreszcie przypuszczać, że konkurencyjność istniejąca na rynku w tym sek­torze (zob. pkt 9) i swoboda dokonywania zakupów przez konsumentów w dowolnym punkcie sprzedaży sieci będą zmuszać franchisobiorców do przekazania konsumentom rozsądnego udziału w korzyściach wynikają­cych z usprawnienia produkcji i dystrybucji. Co więcej, konsumenci są w stanie stwierdzić, że mają do czynienia z niezależnymi, samodzielnie po­noszącymi odpowiedzialność przedsiębiorcami (zob. pkt 11 ust. 3).

(36) Standardowa umowa Pronuptii nie zawiera ograniczeń, które nie są niezbędne do osiągnięcia wskazanych korzyści. Postanowienia określone w punkcie 28, ograniczające konkurencję przez przyznanie franchisobiorcy wyłączności terytorialnej, mogą być w tym przypadku uznane za niezbęd­ne, gdyż żaden kandydat na franchisobiorcę nie byłby prawdopodobnie skłon­ny poczynić koniecznych inwestycji i wnieść znacznej opłaty wstępnej, aby przystąpić do systemu franchisingowego, jeśli nie mógłby liczyć na swo­im terenie na pewną ochronę przed konkurencją ze strony innych franchi­sobiorców i franchisodawcy. Trzeba przypomnieć, że franchisobiorcy ma­ją swobodę dokonywania zakupów i sprzedaży towarów między sobą.

(37) Standardowa umowa Pronuptii i działający na jej podstawie, stano­wiący całość system franchisingu, nie dają zainteresowanym przedsiębior­stwom możliwości wyeliminowania konkurencji w stosunku do znacznej części towarów objętych umową. Jak wskazano powyżej (pkt 9), sieć Pro­nuptii ma w państwach EWG pewną liczbę konkurencyjnych producentów i dostawców, którzy nic stosują franchisingu jako metody dystrybucji.

Franchisobiorcy konkurują ponadto między sobą, ponieważ mają pra­wo sprzedaży towarów konsumentom zarówno ze swego terenu, jak i przy­jezdnym, a także innym franchisobiorcom. Poza tym mają pełną swobodę kształtowania cen sprzedaży.

(38) Tak więc umowa spełnia wszystkie przesłanki wyłączenia określone w art. 85 ust. 3.
                            

                                    C. Artykuły 6 i 8 rozporządzenia nr 17

(39) Zgodnie z art. 6 rozporządzenia nr 17, wydając decyzję w sprawie przy­znania wyłączenia, Komisja jest zobowiązana określić datę, od której de­cyzja ta obowiązuje. Data ta nie może być wcześniejsza niż data zgłoszenia.

(40) Na mocy art. 8 rozporządzenia nr 17 Komisja jest także zobowiąza­na określić czas obowiązywania wyłączenia.

(41) Zgłoszona standardowa umowa franchisingu detalicznego Pronuptii w po­staci, w jakiej jest stosowana, spełnia przesłanki wyłączenia określone w art. 85 ust. 3. Wyłączenie może być w związku z tym przyznane od dnia zgło­szenia tj. 22 kwietnia 1983 r. Biorąc pod uwagę, że umowa zostaje zawar­ta na okres pięciu lat oraz datę, od której obowiązuje niniejsza decyzja, wydaje się słuszne przyznanie wyłączenia na okres lat ośmiu,

KOMISJA WYDAŁA NASTĘPUJĄCĄ DECYZJĘ:

                                                                    Artykuł 1

Na podstawie art. 85 ust. 3 Traktatu o utworzeniu EWG niniejszym uznaje się przepisy art. 85 ust. 1 za nie mające zastosowania w okresie od dnia 22 kwietnia 1983 r. do dnia 21 kwietnia 1991 r. do standardowej umowy franchisingu detalicznego zawieranej przez Pronuptię z franchisobiorcami na terenie EWG.

                                                                    Artykuł 2

Niniejsza decyzja jest adresowana do Pronuptii de Paris SA.

Sporządzono w Brukseli, dnia 17 grudnia 1986
 

Opracowanie:





Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych
ul. Korfantego 58, 01-496 Warszawa, tel: 0 22 861 53 41
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. www.arss.com.pl

                                                           Decyzja Komisji

                                                         z dnia 13 lipca 1987 r.

                                 w sprawie zastosowania artykułu 85 Traktatu EWG


                                                  (IV/32.034 - Computerland)

                                        (87/407/EEC) (Officia Journal 1987, L 222)

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH

Biorąc pod uwagę Traktat o utworzeniu Europejskiej Wspólnoty Gospo­darczej,

Biorąc pod uwagą rozporządzenie Rady nr 17 z dnia 6 lutego 1962 r., pierw­sze rozporządzenie wykonawcze do art. 85 i 86 Traktatu (OJ No 13, 21.2.1962, p. 204/62), ostatnio znowelizowanego na mocy Układu o Przy­stąpieniu Hiszpanii i Portugalii, a w szczególności artykuły 6 i 8,

Biorąc pod uwagę wniosek o wydanie atestu negatywnego i zgłoszenie zło­żone w dniu 18 września 1986 r. przez Computerland Europę SA („CLE"), Findel, Wielkie Księstwo Luksemburga dotyczące standardowej umowy fran­chisingu w zakresie sprzedaży detalicznej sprzętu komputerowego w Euro­pie,

Biorąc pod uwagę zasadniczą treść wniosku i zgłoszenia opublikowanego (OJ No C 114, 29.4.1987, p. 2) stosownie do art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 17,

Po konsultacji z Komitetem Doradczym ds. Praktyk Restrykcyjnych i Pozycji Dominującej,

Zważywszy, co następuje:

                                                        I. Stan faktyczny

                   A. Ogólny opis systemu franchisingowego Computerland

(1) CLE jest „spółką-córką" będącą całkowitą własnością Computerland Corporation of California (USA). CLE ma swoje „spółki-córki" we Fran­cji, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii i Włoszech z różnym zakresem odpowie­dzialności, spółkę w Luksemburgu, która prowadzi dystrybucję towarów dla sieci franchisingowej i kilka oddziałów zwanych biurami regionalny­mi, które prowadzą marketing i reklamę a także udzielają bieżącej pomo­cy franchisobiorcom, jak np. pomoc przy rekrutacji personelu. Grupa Com­puterland posiada około 850 sklepów sprzedaży detalicznej na całym świecie. Działalność w Europie rozpoczęła w późnych latach 70. Od tej po­ry założono 100 sklepów w Europie Zachodniej, z czego około 85 we wszy­stkich Państwach Członkowskich z wyjątkiem Irlandii; największa liczba sklepów Computerland znajduje się we Francji, Wielkiej Brytanii i Niem­czech. Zgodnie z przewidywaniami CLE, ilość sklepów co najmniej podwoi się w przeciągu najbliższych 3 lat. Średnie obroty w jednym sklepie Com­puterland na terenie Wspólnoty wynoszą około 1,5 miliona ECU. Obroty grupy Computerland na świecie przekroczyły w roku 1986 1 miliard USD.

(2) Używając nazwy, znaków towarowych i systemu Computerland, franchisobiorcy sprzedają końcowym użytkownikom (przeważnie profesjo­nalnym w odróżnieniu od indywidualnych) sprzęt komputerowy (hardware, software i osprzęt) wielu różnych firm i świadczą gwarancyjne oraz pogwa­rancyjne usługi, a także organizują szkolenia. CLE pomaga franchisobior­com w założeniu i prowadzeniu sklepów przez dostarczanie im handlowe­go i technicznego know-how. Na ciągłą pomoc składają się między innymi szkolenia, informacje, doradztwo, wytyczne i know-how dotyczące metod zarządzania, działania, finansowania, reklamy, sprzedaży i inwentaryzacji, które oparte są na rozległym doświadczeniu zdobytym podczas prowadze­nia sklepów detalicznych ze sprzętem komputerowym na całym świecie. CLE dostarcza franchisobiorcom ważne informacje o wielu nowych pro­duktach różnych firm, możliwości łączenia sprzętu różnych marek a także doradza, które z wielu nowych produktów mają największą szansę na suk­ces rynkowy. Dzięki temu franchisobiorcy mogą oferować swym klientom szeroką ofertę najnowocześniejszych produktów i profesjonalne doradztwo techniczne. W zamian za to franchisobiorcy muszą ponosić wiele zobowią­zań tak finansowych, jak i innych, mających na celu ochronę jednorodno­ści i standardów jakościowych systemu.

(3) Na świecie istnieje około 20 głównych producentów sprzętu kompute­rowego. Szacuje się, że 5 z nich zajmuje czołowe miejsce pod względem udziału w rynku europejskim. Używają oni wielu różnych metod marke­tingowych dla swoich produktów, niektóre z tych metod posiadają cechy wspólne. Sprzedaż dzieli się na bezpośrednią, kiedy producenci sprzedają sprzęt końcowym użytkownikom - stanowi to 20% całkowitej sprzedaży w Europie - oraz na sprzedaż przez różne typy przedsiębiorstw pośredni­czących. Podczas gdy niektórzy producenci korzystają z niewyspecjalizowanych sklepów jak np. sklepy elektroniczne, większość innych uważa, że produkty o wysokiej technologii, jak te oferowane przez nich, mogą być efektywnie sprzedawane jedynie przez wyspecjalizowanych dealerów, zdol­nych także do świadczenia usług gwarancyjnych i pogwarancyjnych gene­ralnie spełniających pewne standardy jakościowe - sprzedają oni swoje pro­dukty przez autoryzowanych dealerów. Dealerzy tacy mogą być niezależnymi sprzedawcami detalicznymi, autoryzowanymi przez jednego lub więcej pro­ducentów lub mogą należeć do łańcucha dealerskiego oferującego szeroką ofertę produktów różnych marek, służącego radą przy wyborze sprzętu oraz świadczącego usługi gwarancyjne; niektóre z takich łańcuchów dealerskich działają na zasadzie sieci franchisingowych.

Sklepy Computerland sprzedają sprzęt prawie połowy głównych pro­ducentów, w tym również pięciu największych na rynku europejskim. Ich konkurentami są wszyscy sprzedawcy detaliczni niezależnie od systemu sprze­daży, oferujący takie same lub podobne produkty. Nie licząc sprzedawców niewyspecjalizowanych, statystyka pokazuje, że w Europie Zachodniej dzia­ła około 10 000 autoryzowanych dealerów oferujących sprzęt komputerowy, z czego 1% to sklepy Computerland. Computerland jest jedynym łańcu­chem europejskim, istnieje również 6 sieci międzynarodowych (franchisin­gowych lub nie). Największy po CLE łańcuch ma 50 sklepów w 4 krajach. Co więcej, istnieje szereg łańcuchów obejmujących jedno państwo. W 3 Państwach Członkowskich, w których CLE posiada największą ilość skle­pów (Francja-22, Wielka Brytania-16, Niemcy-12), konkuruje on co naj­mniej z 6 sieciami dealerskimi mającymi porównywalną ilość sklepów.

W 1985 r. sklepy Computerland osiągnęły mniej niż 3.3% całkowitej sprzedaży detalicznej sprzętu komputerowego we Wspólnocie. W 1986 r. największy udział w rynku, jaki osiągnął CLE w jednym Państwie Człon­kowskim, wynosił 4%. Na rynku światowym grupa Computerland osiąga znacznie wyższy udział w rynku, przekraczający 20% w Stanach Zjedno­czonych, Kanadzie, Australii i Japonii.

                                  B. Cechy zgłoszonej umowy standardowej

(4)       Wybór i forma prawna franchisobiorców

Wybór franchisobiorców odbywa się na podstawie ich cech osobistych oraz możliwości finansowych, a także wcześniejszego doświadczenia w han­dlu, jak również na podstawie pozytywnego ukończenia szkolenia zorga­nizowanego przez CLE; pracownicy powinni być także w pełni wyszkole­ni w zakresie systemu handlowego Computerland. Każdy franchisobiorca jest zobowiązany do założenia w celu prowadzenia sklepu Computerland spółki. W sklepie musi znajdować się informacja, że franchisobiorca jest właścicielem i działa jako niezależny od Computerland przedsiębiorca. Pro­dukty sprzedawane przez franchisobiorcę muszą posiadać etykiety identy­fikujące: nazwę franchisobiorcy, jego adres i numer telefonu.

(5)       Używanie nazw, znaków towarowych i systemu Computerland

Franchisobiorca otrzymuje niezbywalne prawo do używania nazwy, znaków towarowych i systemu Computerland w związku z działalnością sklepu Computerland, a nie dla żadnych innych celów. Podpisując umowę franchisobiorca przyjmuje do wiadomości, że nazwa i znaki są własnością CLE, ale to nie ogranicza jego prawa do kwestionowania praw własności przemysłowej CLE.

Franchisobiorca zobowiązuje się do stosowania metod działalności han­dlowej (opisanych w podręczniku operacyjnym), do zachowania w taje­mnicy informacji otrzymanych od CLE i wyjawiania ich tylko, jeśli jest to konieczne, pracownikom, po podpisaniu przez nich oświadczenia o zacho­waniu tajemnicy. Franchisobiorca musi informować CLE o wszystkich in­nowacjach i ulepszeniach poczynionych przez siebie i przyznać CLE pra­wo do bezpłatnego, niewyłącznego wykorzystywania tych innowacji na skalę światową podczas trwania umowy. Po ustaniu stosunku umownego, bez względu na jego powód, franchisobiorca musi przestać używać nazwy, zna­ków i systemu Computerland i zwrócić podręcznik operacyjny oraz inne chronione prawem autorskim materiały informacyjne, ale może wykorzy­stywać innowacje i ulepszenia, które opracował, jeśli są one wyraźnie od­dzielone od działalności sklepu Computerland i jego systemu.

(6)       Zaangażowanie osobiste

Franchisobiorca podejmie wszelkie wysiłki, w codziennym prowadze­niu sklepu; nie może on angażować się w żadną inną działalność związa­ną ze sprzedażą bez uprzedniej pisemnej zgody CLE.

(7)       Postanowienie o lokalizacji oraz ochrona terytorialna

Franchisobiorca musi prowadzić sklep Computerland wyłącznie w lo­kalu uzgodnionym wcześniej z CLE, ale nie jest on zobowiązany do sprze­daży jedynie na miejscu, co znaczy, że obecnie klienci nie muszą kupo­wać towarów osobiście w sklepie. Musi on stosować instrukcje CLE w zakresie zewnętrznego i wewnętrznego wyglądu sklepu i nie może

zmie­niać lokalizacji bez wcześniejszej zgody CLE.

Każda lokalizacja wiąże się z ochroną terytorialną mającą zasięg mniej­szy niż 1 kilometr po pierwszym roku trwania umowy (przez pierwszy rok trwania umowy zasięg ten jest dwukrotnie większy), na którym to obsza­rze nie można założyć żadnego innego sklepu Computerland.

Ochrona terytorialna nie oznacza wyłączności marketingowej ani wy­łączności wobec klientów. Każdy franchisobiorca może sprzedawać towar każdemu użytkownikowi końcowemu, bez względu na jego miejsce zamie­szkania czy prowadzenia działalności gospodarczej. Może on także zakła­dać tak zwane sklepy patronackie, w których znajduje się salon wystawo­wy oraz miejsce sprzedaży osprzętu. Spółki takie mogą być zakładane wewnątrz lub poza terenem objętym ochroną terytorialną, ale nie na tere­nie innego franchisobiorcy Computerland. Dla celów składowania, świad­czenia usług i innej pomocy operacyjnej spółka taka jest zależna od skle­pu Computerland, z którym jest powiązana umową.

(8)       Towary i usługi - polityka reklamowa/cenowa

Franchisobiorca może sprzedawać jedynie towary i świadczyć takie usługi, które zostały wymienione w podręczniku operacyjnym lub innych instrukcjach CLE albo towary i usługi o takiej samej jakości - po uzyska­niu wcześniejszej zgody CLE. CLE nie będzie wstrzymywał wydania ta­kiej zgody bez powodu. Franchisobiorcy odgrywają aktywną rolę w usta­laniu oferty towarów, które sprzedają, m.in. przez uczestniczenie w regularnie odbywających się spotkaniach Rady Europejskiej Sieci. Towarów, gdzie mogą oni składać wnioski do CLE o zgodę na wprowadzenie do oferty no­wych towarów.

Materiały reklamowe muszą być wykonane przez CLE lub muszą uzy­skać jego akceptację. Zgody takiej CLE nie może odmówić ani jej wyco­fać z powodu polityki cenowej franchisobiorcy, za którą franchisobiorca ponosi wyłączną odpowiedzialność.

Franchisobiorcy mogą dokonywać zakupów u CLE, który spełnia funk­cję centralnego dostawcy, ale nie są oni do tego zobowiązani. Nie są rów­nież zobowiązani do dokonywania u CLE zakupu minimum towarów. Fran­chisobiorcy mogą więc dokonywać swobodnego wyboru dostawców zaakceptowanych towarów.

CLE pozostawia franchisobiorcom swobodę ustalania cen sprzedaży; franchisobiorcy mogą oczywiście otrzymywać listę zalecanych cen sprze­daży także od innych dostawców.

(9)       Kursy

Większość franchisobiorców organizuje w swoich lokalach kursy, ale nie jest to ich obowiązek. Klienci mogą uczestniczyć w kursach nawet bez kupowania sprzętu od franchisobiorcy. Zwykle jednak dochód z usług związanych ze szkoleniami stanowi nieznaczną procentowo część obrotów franchisobiorcy, które są podstawą obliczenia miesięcznej opłaty dla franchisodawcy,

(10)     Sprzedaż użytkownikom końcowym

System Computerland został stworzony i rozwinięty dla promocji i sprze­daży sprzętu mikrokomputerowego na szczeblu detalicznym. Franchisobiorcy są zobowiązani do sprzedaży swoich produktów końcowym użytkownikom, chyba że uzgodniono inaczej. Dozwolona jest także sprzedaż innym franchi­sobiorcom Computerland. Co więcej, zobowiązanie do sprzedaży końco­wym użytkownikom nie ogranicza praw franchisobiorcy wynikających z umów, które może on zawierać jako autoryzowany dealer z innymi pro­ducentami.

(11)    Zobowiązania finansowe/sprawozdawcze/prawo kontroli

W zamian za przystąpienie do sieci franchisingowej Computerland fran­chisobiorca musi wnieść opłatę wstępną, która waha się między 250 000 i 1 250 000 franków luksemburskich (5 800 - 28 750 ECU), w zależności od rodzaju sklepu. Dodatkowo pobiera się miesięczną opłatę w wysokości 3,5% całkowitych obrotów brutto z poprzedniego miesiąca, złożonych ze wszystkich przychodów, od którego odejmuje się pewne pozycje, takie jak VAT i wartość sprzedaży pomiędzy franchisobiorcami. Zwykle także po­biera się miesięczną opłatę za reklamę. Franchisobiorcy muszą przedsta­wiać regularnie sprawozdania finansowe, włączając w to bilanse i rachun­ki zysków i strat. Przedstawiciele CLE mogą przeprowadzać kontrole sklepu w czasie pracy w zakresie prowadzenia działalności, łącznie z kontrolą ja­kości sprzedawanych produktów i świadczonych usług.

(12)    Zakaz konkurencji

W czasie trwania umowy franchisobiorca nie może angażować się ani mieć udziałów w innym przedsiębiorstwie, którego działalność stanowi sprzedaż dóbr lub świadczenie usług, detalicznie lub hurtowo, w zakresie sprzętu komputerowego, oprogramowania i osprzętu i usług takich, jak ofe­rowane przez sklepy Computerland. Franchisobiorca musi jednak mieć możliwość nabywania udziałów finansowych w kapitale konkurencyjnych przedsiębiorstw, pod warunkiem, że inwestycja taka nie pozwoli mu na rzeczywistą kontrolę takiego przedsiębiorstwa.

Zgodnie ze zgłoszoną umową powyższe postanowienia o zakazie konku­rencji obowiązują też przez 3 lata po ustania stosunku umownego na okre­ślonym terenie, na którym istniał sklep byłego franchisobiorcy, przez 2 la­ta na terenach innych franchisobiorców Computerland i przez 1 rok na każdym innym terenie. Po konsultacji z Komisją, w trakcie procedury zgłoszenio­wej, CLE zdecydował, że postanowienie o zakazie konkurencji przez okres I roku po ustaniu stosunku umownego na terenie o zasięgu 10 kilometrów od lokalizacji byłego sklepu franchisobiorcy jest wystarczające do zapew­nienia poufności know-how przekazanego byłemu franchisobiorcy na czas trwania umowy i pozwala na założenie i tworzenie renomy nowego skle­pu Computerland oraz pozyskiwanie klientów na terenie działania byłego franchisobiorcy.

(13)   Gwarancje

CLE zgadza się na sprzedaż tylko produktów posiadających europej­ską gwarancję na okres nie krótszy niż 6 miesięcy. Produkty pochodzące z innych źródeł, np. bezpośrednio od producenta, muszą w każdym przy­padku posiadać jego gwarancję, w przeciwnym razie CLE może wycofać swoje pozwolenie na ich sprzedaż

(14)   Czas trwania i przedłużenie umowy

Czas trwania umowy określa się na 10 lat, chyba że zostanie ona roz­wiązana przez strony. Zarówno franchisodawca, jak i franchisobiorca ma prawo jednostronnego wypowiedzenia umowy z ważnych przyczyn, nie­które przykłady takich przyczyn są wymienione w umowie. Możliwe jest przedłużenie umowy na następnych 10 lat, muszą być jed­nak spełnione określone warunki, w tym opłata za przedłużenie. Przeniesienie praw i obowiązków wynikających z umowy na osoby trzecie musi być uzgodnione z CLE.

Z chwilą ustania stosunku umownego z jakiegokolwiek powodu CLE mo­że przejąć lokal, którego franchisobiorca był najemcą.

                                        C. Inne porozumienia Computerland

(15) Niektórzy franchisobiorcy Computerland nie zamienili istniejących umów na zgłoszoną umowę standardową wprowadzoną w 1983 r. z różnych powo­dów, takich jak np. wysokość opłat, zasięg obszaru objętego ochroną te­rytorialną lub innych nieistotnych dla niniejszych rozważań. CLE zobowią­zał się, że jeśli umowy te zawierają zobowiązania, które w większym stopniu ograniczają konkurencję niż zgłoszone umowy standardowe, podej­mie on konieczne kroki dostosowawcze.

(16) To samo zobowiązanie ma zastosowanie do szczególnych standardo­wych umów franchisingu opracowanych w 1986 r. dla rynku niemieckie­go w celu ułatwienia franchisobiorcom otrzymania pomocy finansowej ze strony państwa, co wymaga wcześniejszego zatwierdzenia umowy przez bank udzielający pożyczki.

(17) W Danii i włoskiej prowincji Toskanii CLE zastosowało trochę zmie­nioną umowę standardową - „Umowy o Rozwoju Obszaru", gdzie poje­dynczemu przedsiębiorstwu przyznaje się wyłączne prawo otwarcia ściśle ustalonej liczby sklepów Computerland na określonym terenie i w określo­nym czasie. Ta forma umowy jest wybierana dla obszarów, na których nieistnieją sklepy Computerland, a franchisobiorca chce ponieść wysokie ry­zyko ekonomiczne związane z samodzielnym założeniem kilku sklepów na nierozwiniętym rynku. W zamian otrzymuje on wspomnianą wyżej wyłącz­ność, chyba że nie wypełnił warunków zawartych w harmonogramie za­kładania nowych sklepów. W takim wypadku może znów swobodnie przy­znać osobie trzeciej prawo otwierania sklepów na tym terenie. Te szczególne umowy są wyjątkiem od reguły, że franchisobiorca zwykle prowadzi tyl­ko jeden sklep. Oferują one rozwijającemu się franchisobiorcy także więk­sze obszary objęte ochroną terytorialną. Umowy o Rozwoju Obszaru nienakładają żadnych ograniczeń na import i eksport.

                                                 D. Uwagi osób trzecich

(18) Po opublikowaniu informacji stosownie do wymogów art. 19 ust. 3 rozporządzenia nr 17 Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zaintereso­wanych osób trzecich.

                                                      II. Stan prawny

                                                    A. Artykuł 85 ust. 1

(19) Standardowa umowa franchisingu zgłoszona przez CLE jest porozu­mieniem w rozumieniu art. 85 ust. 1 Traktatu o utworzeniu EWG. Indywi­dualni franchisobiorcy wchodzący w stosunek umowny z CLE - spółką wg prawa luksemburskiego, są właścicielami swoich przedsiębiorstw i prowa­dzą działalność ekonomiczną i handlową na własne ryzyko; umowa jest in­strumentem wiążącym prawnie obie strony.

(20) Zarówno Trybunał Sprawiedliwości (zob. Trybunał Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich, 28.1.1986, case 161/84 Pronuptia), jak i Komisja (zob. decyzje Komisji 87/14/EWG „Yves Rocher", OJ No L 8, 10.1.1987, p. 49 oraz 87/17/EWG „Pronuptia", OJ No L 13, 15.1.1987, p. 39) rozpa­trywały możliwość zastosowania art. 85 do franchisingu dystrybucyjnego, tzn. umów franchisingu, zgodnie z którymi franchisobiorca oferuje okre­ślone produkty i usługi używając nazwy handlowej franchisodawcy, jed­norodnej metody wypracowanej przez franchisodawcę i zwykle z tego ty­tułu ponosi zobowiązania finansowe. Główną zasadą wskazaną przez Trybunał i rozwiniętą przez Komisję w jej decyzjach jest, że systemy franchisingowe, które z jednej strony pozwalają franchisodawcy czerpać zyski ze swojego sukcesu i wchodzić na nowe geograficzne rynki bez koniecz­ności podejmowania znacznych inwestycji, a z drugiej strony umożliwiają zainteresowanym kandydatom korzystanie z nazwy i renomy franchisodaw­cy i przez to łatwiejsze i szybsze założenie swojego przedsiębiorstwa, niż gdyby zdobywali konieczne doświadczenie samodzielnie, nie są jako takie sprzeczne z art. 85 ust. 1 tam, gdzie zwyciężają warunki konkurencyjnego rynku. Zastosowanie art. 85 ust. 1 może być jednak uzależnione od zawar­tych w umowie postanowień.

Rzeczywiste przekazanie metody prowadzenia działalności może mieć miej­sce tylko, gdy:

(i) franchisodawca jest w stanie poinformować franchisobiorców o swoim know-how i dostarczyć im konieczną pomoc bez ryzyka, że może to być wykorzystane przez konkurentów;

(ii) franchisodawca jest w stanie podjąć konieczne kroki, aby utrzymać jed­norodność i renomę sieci noszącej jego nazwę handlową lub symbol.

Wszystkie postanowienia zawarte w umowie, które są konieczne do zapew­nienia spełnienia tych warunków, pozostają poza zakresem zastosowania art. 85 ust. 1. Inne postanowienia, w szczególności te, które mogą spowo­dować podział rynku pomiędzy franchisodawcę i franchisobiorców albo po­między franchisobiorców lub postanowienia wpływające na indywidualną politykę cenową franchisobiorców, mogą być natomiast uważane za ogra­niczenie konkurencji.

(21) Sieć franchisingowa utworzona przez CLE przy użyciu zgłoszonych standardowych umów franchisingu jest siecią franchisingu dystrybucyj­nego. Franchisodawca rozwinął oryginalną metodę sprzedaży sprzętu kom­puterowego i osprzętu końcowym użytkownikom, którą w celu rozszerzenia działalności chce dzielić z franchisobiorcami. W zamian za pakiet spe­cyficznego technicznego i handlowego know-how i możliwość używania na­zwy handlowej, znaków towarowych, symboli i metod prowadzenia dzia­łalności franchisobiorcy muszą wypełniać pewne zobowiązania finansowe i standardy działalności wypracowanej przez franchisodawcę. Mimo że franchisobiorcy świadczą pewne usługi gwarancyjne i pogwarancyjne, dzia­łalność ta nie jest ich zadaniem głównym, jest nim natomiast sprzedaż pro­duktów klientom. Co więcej, niektórzy franchisobiorcy mogą też świad­czyć usługi w zakresie prowadzenia kursów, niekoniecznie w powiązaniu ze sprzedażą produktów. Te usługi stanowią zwykle nieznaczną część ich działalności i mogą być metodą umacniania renomy spółki.

Zakładając, że system Computerland jest franchisingiem dystrybucyjnym, do umowy mogą być zastosowane poniższe kryteria.

                     POSTANOWIENIA NIE WCHODZĄCE W ZAKRES

                                    ZASTOSOWANIA ART. 85 ust. 1

W szczególnych okolicznościach związanych z tą sprawą następujące po­rozumienia nie są sprzeczne żart. 85 ust. 1.

a. Postanowienia mające na celu ochroną know-how i innej pomocy udzie­lonej przez franchisodawca przed wykorzystaniem przez konkurentów

(22) (i) Zobowiązanie franchisobiorcy do zachowania w tajemnicy otrzy­manych informacji i zapewnienie, że jego pracownicy postąpią tak samo;

(ii) Zobowiązanie franchisobiorcy do nieangażowania się w działalność konkurencyjną podczas trwania umowy; na żądanie Komisji zakres posta­nowień o zakazie konkurencji został dostosowany tak, aby franchisobior­cy mogli nabywać finansowe udziały w kapitale konkurencyjnych przed­siębiorstw, tak jednak, by udziały te nie pozwalały im na przejęcie kontroli nad tymi przedsiębiorstwami;

(iii) Zobowiązanie franchisobiorcy do nieangażowania się w konkurencyj­ną działalność przez 1 rok po ustaniu stosunku umownego na terenie o za­sięgu 10 kilometrów od jego dawnego sklepu. Postanowienie zabraniające franchisobiorcy konkurencji po ustaniu stosunku umownego zawarte w zgło­szonej umowie było bezpodstawnie szerokie zarówno w odniesieniu do te­renu, jak i czasu trwania. Po dostosowaniu jest ono wystarczające, by chronić know-how przed wykorzystaniem przez byłego franchisobiorcę a klien­tów, by nie przejęły ich przedsiębiorstwa konkurencji. Biorąc także pod uwagę czas potrzebny CLE na wybór i szkolenie nowego franchisobiorcy założenie przez niego sklepu o dobrej renomie i ponowne przejęcie klien­tów, zmodyfikowane postanowienie stanowi rozsądny kompromis pomię­dzy konieczną ochroną tajemnicy metody działalności i możliwością otwie­rania nowych sklepów na terenie byłego franchisodawcy objętym dotychczas wyłącznością terytorialną z jednej strony oraz usprawiedliwioną chęcią by­łego franchisobiorcy kontynuowania działalności tego samego rodzaju z dru­giej. Z uwagi na to, że podczas trwania umowy franchisobiorca nie jest zo­bowiązany do prowadzenia sprzedaży jedynie w swoim sklepie i może swobodnie prowadzić ją w dowolnie wybranym innym miejscu, może on zabiegać o renomę i pozyskiwać klientów poza swoim terenem objętym ochro­ną terytorialną. W ciągu 1 roku obowiązywania zakazu konkurencji po usta­niu stosunku umownego może on nadal czerpać korzyści z wysiłków po­czynionych jeszcze jako franchisobiorca, z tym tylko, że nie może konkurować w tym czasie na terenie należącym do jego dawnego sklepu.

Postanowienie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku umownego w tej sprawie nie stanowi ograniczenia konkurencji w rozumieniu art. 85 ust. 1. Ocena ta nie stoi w sprzeczności z przepisami prawa wewnętrznego, które mogą przyznawać franchisobiorcom pewne prawa po ustaniu stosunku umownego.

b. Postanowienia, które pozwalają franchisodawcy chronić jednorodność i renomą sieci noszącej jego nazwą handlową lub symbol

(23) (i) Kryteria stosowane przez CLE przy wyborze franchisobiorców i ich zobowiązanie do uczestniczenia w szkoleniach i zapoznania swych pracow­ników z systemem Computerland są odpowiednimi środkami do zapewnie­nia, że każdy sklep Computerland jest w stanie utrzymać standardy dzia­łalności wypracowane przez franchisodawcę; to samo dotyczy postanowienia, że przekazanie praw i obowiązków wynikających z umowy osobom trze­cim może mieć miejsce tylko za zgodą CLE;

(ii) Zobowiązanie franchisobiorcy do korzystania z nazwy, znaków towa­rowych i systemu Computerland tylko w odniesieniu do prowadzenia dzia­łalności w jego sklepach i do zaprzestania ich wykorzystywania niezwłocz­nie po opuszczeniu sieci ma na celu zapewnienie, że renoma sieci nie dozna szkody przez działalność nie sprawdzoną przez franchisodawcę. Jednakże na wniosek Komisji, były franchisobiorca może wykorzystywać innowacje i ulepszenia przez siebie wypracowane, które są wyraźnie oddzielone od systemu Computerland;

(iii) Zobowiązanie franchisobiorcy do stosowania standardów związanych z metodą działalności franchisodawcy jest nierozłączną częścią systemu franchisingowego i zapewnia standardy jakości i jednorodność sieci;

(iv) Zobowiązanie franchisobiorcy do skoncentrowania wysiłków na pro­wadzeniu działalności w swoim sklepie jest niezbędne do zapewnienia, by metoda wypracowana przez franchisodawcę była odpowiednio i w pełni sto­sowana. Jego zobowiązanie, aby z założenia nie stosować w swoim skle­pie niczego, co nie jest zawarte w instrukcjach dotyczących metody prze­kazanych przez franchisodawcę, jest dopuszczalne w świetle konieczności ochrony renomy i jednorodności sieci;

(v) Zobowiązanie franchisobiorcy do uzyskania wcześniejszej zgody fran­chisodawcy na lokalizację sklepu i stosowanie jego instrukcji co do jego wewnętrznego i zewnętrznego wyglądu ma na celu ochronę renomy sieci, co jest ważne nie tylko dla franchisodawcy, lecz także dla każdego fran­chisobiorcy. W podręczniku operacyjnym CLE wymienia obiektywne kry­teria brane pod uwagę przed wydaniem zgody; są to np. struktura i wiel­kość budynku, jego lokalizacja w połączeniu z głównymi skrzyżowaniami i centrami handlowymi, dostępność dla klientów i charakter otaczających go centrów handlowych. Głównym powodem stosowania powyższych kry­teriów przed wydaniem zgody jest zapewnienie, że osiągnięciu sukcesu w dzia­łalności sklepu nie przeszkodzi niedogodna lokalizacja;

(vi) Zobowiązanie franchisobiorcy do sprzedaży towarów i świadczenia usług tylko takich, które uzyskały akceptację CLE, lub towarów i usług o takiej samej jakości jest niezbędne dla ochrony renomy sieci jako źródła sprzętu komputerowego wysokiej jakości głównie dla przedsiębiorstw go­spodarczych; sprzedaż towarów o niższym standardzie, nie odpowiadają­cym normom stosowanym przez CLE mogłoby zniszczyć renomę sieci i przez to niekorzystnie wpłynąć zarówno na franchisodawcę, jak i wszystkich franchisobiorców;

Wcześniejsza zgoda franchisobiorcy na sprzedaż towarów i usług w skle­pach Computerland zapewnia, że kupujący otrzymają towary i usługi tej samej jakości u każdego franchisodawcy bez względu na lokalizację. W przeciwnym razie przy tak szerokiej ofercie towarowej (oferta CLE liczy ponad 3000 pozycji) i przy gwałtownej ewolucji technologicznej na ryn­kach tych towarów byłoby niemożliwe zapewnienie koniecznej kontroli ja­kości przez ustalenie obiektywnych kryteriów jakości, które franchisobiorcy mogą stosować samodzielnie. Faktem jest, że takie obiektywne standardy jakości mogłyby być szkodliwe dla swobody franchisobiorcy sprzedaży naj­nowszych produktów, chyba że byłyby one ciągle aktualizowane, co było­by jednak trudne, jeśli nie niemożliwe. W obecnym systemie franchisobior­cy mają znaczący głos przy proponowaniu CLE do zaakceptowania produktów wprowadzanych do sprzedaży, zarówno w czasie dwustronnych z nim kon­taktów, jak i w Radzie Europejskiej Sieci Towarów, która zbiera się regu­larnie. Większość produktów przeznaczonych dla profesjonalistów otrzy­muje zgodę CLE, zgoda taka obejmuje też odpowiedni osprzęt i przyszłe ulepszenia. Co więcej, jeśli producent wprowadzi nowy produkt o wy­ższym standardzie niż istniejący w ofercie towarowej, franchisobiorca nie potrzebuje wcześniejszej zgody na jego sprzedaż. Poza tym, ponieważ głównym źródłem dochodów CLE są opłaty ze sprzedaży wszystkich pro­duktów przez franchisobiorców, w interesie franchisodawcy leży pozwole­nie franchisobiorcom na sprzedaż produktów, które mogą odnieść sukces handlowy, o ile odpowiadają one technicznie klientom zaopatrującym się w sieci Computerland.

Jednym z ważnych elementów w ocenie tego postanowienia zgodnie z art. 85 ust. 1 jest fakt, że gdy produkt otrzyma zgodę CLE, franchisobiorca może swobodnie nabywać go w każdym dostępnym źródle. Mimo że fran­chisobiorcy mogą zaopatrywać się u CLE, nie są do tego zobowiązani, jak również nie muszą dokonywać u niego minimum zakupów.

Co więcej, przy wyborze towarów, które franchisodawca sprzeda franchi­sobiorcy, jak i przy akceptacji towarów, które franchisobiorca może otrzy­mywać z innych źródeł, CLE zapewnia, że wszystkie towary posiadać bę­dą gwarancję ważną w całej Europie. Jest to zgodne z polityką integracji rynkowej i ochrony konsumentów promowaną przez Komisję (zob. np. XXth Report on Competition Policy, pkt 77 i 78 oraz rozporządzenie Komisji EWG nr 123/85, OJ No L 15, 18.1.1985, p. 16, 12)

(vii) Zobowiązanie franchisobiorcy do używania jedynie materiałów rekla­mowych opracowanych lub zaaprobowanych przez CLE.

Reklama odgrywa podstawową rolę w rozwoju renomy sieci. Franchiso­dawca jest więc zainteresowany w zapewnieniu, że reklama, którą prowa­dzą franchisobiorcy nie wpłynie niekorzystnie na renomę wypracowaną przez franchisodawcę. W omawianej sprawie polityka reklamowa jest ściśle po­wiązana z kontrolą jakości i nie ma na celu ograniczenia swobody franchi­sobiorcy w ustalaniu swoich cen sprzedaży: zgłoszona umowa zapewnia, że akceptacja materiałów reklamowych nie jest uwarunkowana polityką ce­nową lub ustalaniem cen przez franchisobiorcę.

(viii) Zobowiązanie franchisobiorcy do poddawania swoich lokali kontro­lom przeprowadzanym przez przedstawicieli CLE i do przedstawiania do­kumentów finansowych pozwala franchisodawcy na weryfikację, czy fran­chisobiorca działa zgodnie z instrukcjami Computerland i czy wypełnia swoje zobowiązania finansowe.

c. Inne postanowienia

(24) System franchisingowy składa się z wielu postanowień, które nie ma­ją większego znaczenia z punktu widzenia konkurencji i z powodu ich natury w omawianej sprawie nie ma do nich zastosowania art. 85 ust. 1:

(i) Zobowiązanie franchisobiorcy do opłaty wstępnej i regularnych miesięcz­nych opłat oraz opłat na rzecz reklamy, Zobowiązania finansowe stosowa­ne w sposób niedyskryminujący są jedynie wynagrodzeniem, które fran­chisobiorca musi płacić za przystąpienie do sieci i za płynące z tego prawa i korzyści. Aby zapewnić możliwość dostaw między franchisobiorcami, umowa stanowi, że od takich transakcji pomiędzy franchisobiorcami nie pobiera się miesięcznych opłat od obrotu;

(ii) Zobowiązanie franchisobiorcy do założenia spółki, przez co jego kon­takty handlowe będą łatwiejsze;

(iii) Zobowiązanie franchisobiorcy do zawieszenia na widocznym miejscu informacji, że jest on niezależnym przedsiębiorcą wykorzystującym system franchisingowy CLE, dzięki czemu klienci mają pewność, że mają do czy­nienia z prawdziwym właścicielem, ponoszącym pełną odpowiedzialność za swój sklep;

(iv) Zobowiązanie franchisobiorcy do oznaczenia każdego indywidualne­go produktu informacją z nazwą sprzedawcy i jego adresem, co jest wymagane, aby końcowy użytkownik mógł zwrócić się do franchisobiorcy o pomoc przy sprzedaży lub o usługę;

(v) Postanowienia związane z wygaśnięciem i wypowiedzeniem umowy oraz przejęciem lokalu franchisobiorcy objętego umów;) najmu przez franchisodawcę.
Ocena tych postanowień nie jest sprzeczna z odpowiednimi ograniczenia­mi wynikającymi z prawa wewnętrznego.

               POSTANOWIENIA STANOWIĄCE OGRANICZENIE

                    KONKURENCJI W ROZUMIENIU ART. 85 ust. 1

(25) Połączenie postanowienia o lokalizacji, które zobowiązuje franchisobiorcę do prowadzenia działalności w lokalach objętych umową i tym sa­mym nie pozwala mu na otwieranie innych sklepów, z postanowieniem o wy­łączności, które zapewnia mu ochronę terytorialną na terenie, na którym nie może zostać utworzony żaden inny sklep Computerland, ani przez franchisodawcę, ani przez któregokolwiek z franchisobiorców, powoduje pe­wien stopień podziału rynku pomiędzy franchisodawcę i franchisobiorców lub pomiędzy franchisobiorców, co ogranicza konkurencję w sieci, w któ­rej wykorzystywana jest metoda Computerland.

W omawianej sprawie istnieje zakaz otwierania innych sklepów, który wpływa na niezależność handlową franchisobiorcy: w tym kontekście trze­ba brać pod uwagę fakt, że sklepy Computerland nie są zwykle prowadzone przez jedną osobę, lecz są przedsiębiorstwami średniej wielkości zatru­dniającymi średnio 10 do 20 osób, czasem nawet znacznie więcej. Dla przedsiębiorcy, dla którego ekspansja może być logicznym i pożądanym rozwojem, możliwość prowadzenia tylko jednego sklepu, chyba że uzgo­dniono inaczej, stanowi oczywiste ograniczenie.

Mimo że franchisobiorcy mogą prowadzić „spółki-córki" dla celów sprze­daży i pokazów także poza własnym, chronionym obszarem, ta swoboda jest jednak tylko relatywna z powodu konieczności uzyskania wcześniej­szej zgody CLE i opłacenia składki wstępnej, zbliżonej do normalnej opła­ty za przystąpienie do sieci, chociaż nieco mniejszej. Podobnie, takie skle­py nie mogą być zakładane na terenie, gdzie wyłączność przyznano innemu franchisobiorcy.

(26) Ze względu na szczególne okoliczności omawianej sprawy, zobowią­zanie franchisobiorcy do sprzedaży produktów jedynie użytkownikom koń­cowym lub innym franchisobiorcom Computerland, chyba że uzgodniono inaczej, jest także ograniczeniem konkurencji. W niektórych systemach franchisingowych, w których franchisobiorcy sprzedają produkty noszące nazwę lub znak towarowy franchisodawcy, zakazanie franchisobiorcom ich sprzedaży innym sprzedawcom nie należącym do sieci franchisingowej opie­ra się na przekonaniu, że nazwa, znak i metoda sieci mogłyby ponieść szkodę, jeśli produkty objęte umową byłyby sprzedawane także poza siecią, przez sprzedawców nie znających know-how franchisodawcy, nie zobowiązanych do ochrony jednorodności i renomy sieci i jej oznaczeń identyfikujących.

Jednakże w omawianej sprawie nazwa i znak towarowy Computerland po­wiązane są z metodą działania, a nie ze sprzętem komputerowym sprzeda­wanym, który nosi też nazwę i znak towarowy indywidualnego producen­ta. Zakaz sprzedaży przez franchisobiorców Computerland produktów innym wykwalifikowanym sprzedawcom jest również ograniczeniem, zarówno dla samych franchisobiorców, którzy jako niezależni przedsiębiorcy mają ogra­niczoną swobodę podejmowania decyzji komu sprzedawać, a także dla osób trzecich - innych sprzedawców, którzy przez to tracą jedno ze źró­deł dostaw.

W omawianej sprawie ograniczenie to jest złagodzone przez cechy właści­we sprzedaży w branży mikrokomputerowej, dokładnie mówiąc przez fakt, że sprzedawcy mogą należeć do sieci franchisingowej, takiej jak Compu­terland i w tym samym czasie być autoryzowanymi dealerami w systemie dystrybucji selektywnej założonym przez producenta dla zapewnienia, że jego produkty są sprzedawane jedynie przez wykwalifikowanych sprzedaw­ców. Franchisobiorca Computerland, który prowadzi działalność jednocze­śnie w kilku różnych sieciach, musi być w stanie wypełniać zobowiązania i wykonywać prawa wynikające z każdej z nich. W tej sytuacji intencją Ko­misji było zapewnienie, że franchisobiorca Computerland, który w tym sa­mym czasie jest autoryzowany przez jednego lub więcej producentów, mo­że funkcjonować w ramach sieci Computerland i w ramach innych sieci dystrybucji selektywnej, do których należy.

(27) Postanowienia, które powodują podział rynku w ramach sieci oraz zo­bowiązanie do sprzedaży produktów jedynie końcowym użytkownikom, mo­gą wpływać na handel wewnątrz Wspólnoty, jako że franchisobiorcy nie mogą swobodnie rozszerzać swej działalności na inne Państwa Członkow­skie, zarówno na poziomie detalicznym, jak i hurtowym. Wpływ na handel pomiędzy Państwami Członkowskimi może być znaczny, zważywszy na:

- rozwój geograficzny istniejącej sieci Computerland, która jako jedyna istnieje we wszystkich Państwach Członkowskich, z wyjątkiem Irlandii (gdzie jednak planuje się utworzenie dwóch sklepów w najbliższej przy­szłości),

-rozwój sieci: mimo że udział w rynku EWG nie osiągnął jeszcze 5%, poziom wzrostu w pierwszych latach istnienia sieci w Europie wskazu­je, że rozwój sieci w najbliższych latach będzie znaczny. Sprzedaż w sieci wzrośnie najprawdopodobniej dużo szybciej, niż na to wskazu­je dotychczasowa tendencja, zważywszy że spodziewany wzrost całko­witej liczby sklepów przekroczy 150 do roku 1990,

- fakt, że produkty sprzedawane w sklepach Computerland są w więk­szości wytwarzane przez najważniejszych producentów europejskich i światowych.

W świetle powyższych rozważań do zgłoszonej standardowej umowy znaj­duje zastosowanie art. 85 ust. 1.

(28) Umowy o Rozwoju Obszaru, o których mowa w pkt 17 i które zawie­rają podobne jak w standardowej umowie postanowienia odnośnie lokali­zacji, ochrony terytorialnej i sprzedaży jedynie końcowym użytkownikom, są uważane za ograniczenie konkurencji.

                                              B. Artykuł 85 ust. 3

(29)  Rozporządzenia o wyłączeniu grupowym umów wyłącznych i umów dystrybucji wyłącznej (rozporządzenie Komisji nr 67/67/EWG, OJ No 57, 25.3.1967, p. 849/67 i późniejsze rozporządzenie Komisji (EWG) nr 1983/83, OJ No L 173, 30.6.1983, p. 1) nie są stosowane do takich jak omawiane umów franchisingu dystrybucyjnego, które nie należą do rodzaju umów objętych tymi rozporządzeniami (sprawa Pronuptii 161/84, pkt 15 i 33).
Cechy charakterystyczne umów franchisingu dystrybucyjnego, jak np. prawa franchisobiorcy do używania nazwy handlowej i symbolu franchisodawcy w zamian za określone zobowiązania finansowe i zobowiązanie do za­chowania jednorodności i metody wypracowanej przez franchisodawcę, sprawiają, że do tych umów nie stosują się postanowienia rozporządzenia o wyłączeniu grupowym. Zgłoszona umowa musi być rozpatrzona w świetle warunków określonych w art. 85 ust. 3 dla wyłączenia indywidualnego.

(30) Dystrybucja sprzętu komputerowego jest ulepszona przez system Com­puterland, jako że działa on jako pośrednik pomiędzy głównymi producen­tami sprzętu komputerowego i franchisobiorcami i jest w stanie założyć skle­py na terenie całej Wspólnoty bez znacznych inwestycji finansowych, a franchisobiorcy otrzymują znaczną pomoc przy zakładaniu i prowadze­niu sklepów, w których sprzedawana jest pełna oferta produktów i usług. Biorąc pod uwagę wysoką technologię omawianych produktów oraz fakt, że zwykle nie są one sprzedawane pojedynczo, lecz jako część kompletu, potencjalni nabywcy przywiązują dużą wagę do szukania najlepszego sy­stemu i do otrzymania przed kupnem sprzętu profesjonalnej porady doty­czącej możliwych zastosowań i konfiguracji oraz usług pogwarancyjnych. Co więcej, system franchisingowy promuje konkurencję pomiędzy produk­tami tego samego jak i różnych znaków: oferowane produkty są także sprzedawane przez sieci specjalistycznych dealerów założone przez produ­centów, przez różne inne rodzaje sklepów oraz przez sklepy Computerland, które stanowią alternatywne źródło zaopatrzenia, przez co stymulują kon­kurencję i dystrybucję na poziomie detalicznym. Co więcej, franchisobior­cy Computerland konkurują między sobą także pod względem cen sprze­daży, co ulepsza system dystrybucji omawianych produktów.

System Computerland przynosi też usprawnienie systemu dystrybucji: CLE zbiera zamówienia od franchisobiorców, nabywa towary od produ­centów lub z innych źródeł i odsprzedaje je potem franclusobiorcom, przez co towar szybko dociera do sklepów Computerland. Funkcja centralnego nabywcy pozwala CLE na negocjowanie dogodnych warunków zakupu dla swoich franchisobiorców w zakresie cen i ilości dostaw, często też spra­wia, że franchisobiorcy otrzymują produkty dużo szybciej niż inni sprze­dawcy detaliczni.

Korzyści osiągnięte dzięki ulepszeniu i usprawnieniu dystrybucji przy­padają w udziale bezpośrednio klientom, którzy głównie składają się z pro­fesjonalnych użytkowników końcowych.

Po pierwsze, w indywidualnych sklepach Computerland klienci mogą po­równać ceny i cechy szerokiej oferty najnowszego sprzętu różnych produ­centów i mogą korzystać z rad wysoko wyspecjalizowanego personelu, szczególnie w zakresie możliwości łączenia sprzętu różnych firm i możli­wości szkoleń. Klienci, którzy decydują się dokonać zakupu sprzętu kom­puterowego w sklepie Computerland, mają zapewnione przyszłe profesjo­nalne porady, serwis pogwarancyjny i możliwość szkoleń.

Po drugie, system Computerland oferuje klientom rozwijającą się sieć skle­pów, w których mogą oni nabyć sprzęt komputerowy. Sklepy Computer­land konkurują bezpośrednio z innymi sklepami sprzedającymi podobne to­wary. Z powodu silnej konkurencji wszyscy sprzedawcy detaliczni powinni oferować produkty o wyższej jakości, lepszych usługach i niższej cenie.

(33) Ograniczenie konkurencji stosowane przez system Computerland jest niezbędne dla zapewnienia istnienia sieci: potencjalny franchisobiorca nie poczyniłby koniecznych dla założenia nowego sklepu inwestycji, jeśli nie miałby pewności, że na jego terenie nie będzie założony żaden inny sklep Computerland. Pomijając ograniczenia, które są zasadniczą cechą systemu franchisingowego, franchisobiorcy mogą swobodnie wybierać dostawcę produktów objętych umową, ustalać ceny sprzedaży tych produktów, wy­bierać terytorium, na którym prowadzą działalność i klientelę, którą zao­patrują.

(34) Zobowiązanie franchisobiorcy do sprzedaży jedynie końcowym użyt­kownikom, chyba że za zgodą franchisodawcy, jest bezpośrednią konse­kwencją faktu, że podstawowym zamysłem metody franchisodawcy jest sieć sklepów detalicznych, w których towary i usługi są oferowane konsumen­tom finalnym. Szkolenie i pomoc udzielana w zamian za wynagrodzenie mają więc na celu pomoc franchisobiorcom w założeniu i prowadzeniu sku­tecznej i przynoszącej zyski sprzedaży detalicznej. Metoda działalności Computerland i wszystkie wysiłki poczynione dla zapewnienia sukcesu nie byłyby dostatecznie wykorzystane, jeśli franchisobiorcy mogliby angażo­wać się w działalność inną niż sprzedaż detaliczna i świadczenie usług. W celu uzyskania narastających korzyści płynących z ulepszenia i racjonali­zacji dystrybucji i zapewnienia odpowiedniego w nich udziału konsumen­tom, w tym przypadku profesjonalnym, konieczna jest zgoda franchisobiorców na prowadzenie jedynie działalności detalicznej, a nie np. hurtowej.

Istotnym złagodzeniem tej reguły jest przyznanie franchisobiorcom swo­body sprzedaży innym franchisobiorcom należącym do sieci; w przypadku takiej międzysieciowej sprzedaży nie pobiera się opłaty od obrotów.

(35) System franchisingowy Computerland nie stwarza swoim członkom możliwości eliminowania konkurencji na rynkach w odniesieniu do znacz­nej części dóbr objętych umową.

Franchisobiorcy Computerland oferują produkty, które w tym samym cza­sie są sprzedawane w wielu konkurujących punktach sprzedaży. Nawet w Państwach Członkowskich, w których znajduje się największa liczba sklepów Computerland, konkurują one z innymi sieciami posiadającymi po­równywalną liczbę punktów sprzedaży. Wreszcie, konkurencyjna struktu­ra tego rynku sprawia, że nie istnieje niebezpieczeństwo, iż sieć Compu­terland ograniczy, czy w inny sposób zakłóci konkurencję pomiędzy konkurującymi znakami i punktami dystrybucyjnymi.

Co więcej, znaczna konkurencja istnieje także wewnątrz sieci: ochrona te­rytorialna obszaru każdego franchisobiorcy jest relatywnie mała i nie po­woduje żadnej wyłączności: ani marketingowej, ani klienteli, co oznacza, że franchisobiorcy mogą swobodnie szukać w sposób aktywny klientów. CLE w żaden sposób nie narzuca ani nie zaleca franchisobiorcom wysokości cen sprzedaży, co łącznie ze swobodą franchisobiorców w wyborze źródła dostaw, przynosi w rezultacie konkurencję cenową wewnątrz sieci.

Powyższe okoliczności sprawiają, że umowy pomiędzy CLE i jego franchisobiorcami nie stwarzają stronom możliwości eliminowania indywidu­alnie lub wspólnie konkurencji na rynkach dóbr objętych umową.

(36) W konsekwencji, przepisy art. 85 ust. 1 można na podstawie art. 85ust. 3 uznać za nie mające zastosowania do standardowej umowy franchi­singu Computerland. Te same argumenty, przytoczone w punktach 29 – 35 stosują się nuitalis imitandis do Umów o Rozwoju Obszaru i innych, ist­niejących rodzajów umów franchisingu, które ograniczają konkurencję tym samym lub mniejszym stopniu niż standardowa umowa.

                                  C. Artykuły 6 i 8 rozporządzenia nr 17

(37) Umowa zgłoszona przez CLE dnia 18 września 1986 r. zawierała kil­ka postanowień uniemożliwiających wydanie korzystnej decyzji, szczegól­nie chodzi tu o zakaz konkurencji zarówno podczas trwania umowy, jak i po ustaniu stosunku umownego, który uznano za zbyt szeroki. Na żąda­nie Komisji w trakcie procedury zgłoszeniowej CLE przeredagował

umo­wę standardową uwzględniając zgłoszone uwagi.

Na podstawie art. 6 ust. 1 rozporządzenia nr 17 Komisja musi określić da­tę, od której obowiązuje przyznane wyłączenie. Jako że zgłoszona umowa nie spełniała wymagań koniecznych do przyznania wyłączenia, datą od któ­rej wyłączenie obowiązuje, nie jest data zgłoszenia, ale data poinformowa­nia franchisobiorców przez CLE o zmienionej wersji umowy.

(38) Na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 17 decyzja o zastosowa­niu art. 85 ust. 3 musi być wydana na czas określony. Przy 10-letnim ter­minie zawartym w standardowej umowie franchisingu podobny okres cza­su wydaje się być odpowiedni. Z powodu zmiennej natury rynku sprzedaży detalicznej sprzętu komputerowego oraz wzrastającego znaczenia sieci Computerland wyłączenie nie może być także dłuższe niż 10 lat. CLE po­winien być zobowiązany, na podstawie art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 17, do informowania Komisji o każdej istotnej zmianie w systemie franchisingowym, a co więcej, w połowie okresu obowiązywania wyłączenia, do po­informowania Komisji o liczbie sklepów w Państwach Członkowskich i udziale sieci w rynku Wspólnoty, jak i indywidualnie w poszczególnych Państwach Członkowskich.

(39) Wreszcie, utrzymane przez CLE umowy franchisingu, które różnią się od standardowego wzoru umowy postanowieniami w większym stopniu ogra­niczającymi konkurencję, będą dostosowane tak, aby odpowiadały zmie­nionemu standardowemu wzorowi umowy.

                      KOMISJA WYDAŁA NASTĘPUJĄCĄ DECYZJĘ:

                                                           Artykuł 1

Na podstawie art. 85 ust. 3 Traktatu o utworzeniu EWG niniejszym uzna­je się przepisy art. 85 ust. 1 za niemające zastosowania do standardowej umowy franchisingu Computerland, włączając w to Umowy o Rozwoju Obszaru opracowane dla sprzedaży detalicznej sprzętu komputerowego na wspólnym rynku i do innych zgłoszonych umów franchisingu Computer­land, dostosowanych do umowy standardowej.                                                        

                                                         Artykuł 2

Co do umowy standardowej, włączając w to także Umowy o Rozwoju Obszaru, niniejsza decyzja obowiązuje od dnia 10 lipca 1987 r. do dnia 31 grudnia 1997 r. Co do innych zgłoszonych umów franchisingu Computer­land zawierających postanowienia, które ograniczają konkurencję w więk­szym stopniu niż zawarte w umowie standardowej, decyzja ta wejdzie w ży­cie z dniem, w którym Computerland potwierdzi Komisji, że postanowienia te zostały dostosowane do standardowej umowy, i będzie obowiązywać do dnia 31 grudnia 1997r.

                                                       Artykuł 3

Dnia 31 grudnia 1992 r. CLE dostarczy Komisji następujące informa­cje dotyczące:

- liczby sklepów w Państwach Członkowskich,

- udziału sieci w rynku Wspólnoty oraz w poszczególnych Państwach Członkowskich.

Komisja będzie też informowana na bieżąco o każdej istotnej zmianie w systemie franchisingowym.

                                                       Artykuł 4
Niniejsza decyzja jest adresowana do Computerland Europę SA (...).

Sporządzono w Brukseli, dnia 13 lipca 1987 r.

Opracowanie:






Akademia Rozwoju Systemów Sieciowych
ul. Korfantego 58, 01-496 Warszawa, tel: 0 22 861 53 41
e-mail: Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. www.arss.com.pl